terug
Uit: India Nu 175 (sep-okt 2008)






Pionnen in het spel tussen India en Pakistan (deel 2)

Het wisselgeld in de kwestie Kashmir:
De Noordelijke Gebieden



Als oplossing voor het conflict over Kashmir opperde Pakistans leider Pervez Musharraf in december 2006 een revolutionair idee: Kashmiri autonomie onder toezicht van Pakistan en India. De bevolking van het door India geclaimde maar door Pakistan bestuurde deel van de voormalige prinselijke staat Jammu & Kashmir leeft de facto al zestig jaar onder een militair bewind. Omarmen zij Musharrafs plan of koesteren zij een andere toekomst voor hun land?

'Nog geen tien procent van de bevolking van de Noordelijke Gebieden wil aansluiting bij de Kashmirvallei', zegt Shakyl Ahmud (43) in het Taj Restaurant in Gilgit. Hij groeide op in Gilgit en werkt er nu als wetenschappelijk onderzoeker sjamanisme bij een westers instituut. Zijn beide ouders zijn afkomstig uit de Indiase Kashmirvallei. 'De bevolking hier heeft geen enkele band met Kashmir.' Geen aansluiting bij een mogelijk autonoom Kashmir. Zijn de inwoners van de Noordelijke Gebieden dus tevreden met de huidige bestuursstructuur? Is Musharrafs voorstel van Kashmiri autonomie daarmee voor de Noordelijke Gebieden een non-issue? Niets is minder waar. Als India het voorstel gaat omarmen, zal het hoe dan ook een grote impact hebben op de Noordelijke Gebieden. Welke impact is nog onbeslist. Worden de Noordelijke Gebieden officieel de vijfde provincie van Pakistan, een autonome regio, of toch een deel van Kashmir? Dat zullen Pakistan, India, de bewoners van de Noordelijke Gebieden en wellicht zelfs de Kashmiris de aankomende jaren gaan bepalen.

Musharrafs uitspraak is zo'n onderwerp dat vanzelfsprekend aan de orde komt in het Taj Restaurant, de ontmoetingsplek voor de intelligentsia van de Noordelijke Gebieden. Het is meer een café eigenlijk, waar de intelligentsia onder het genot van een kop thee, alle onderwerpen op een beheerste manier bespreken. Kunstenaars praten over het behoud van eeuwenoude soefipoëzie. Intellectuelen bediscussiëren er de ware essentie van Allah. Ook de regionale afdeling van de Pakistaanse Volkspartij (PPP) van wijlen Benazir Bhutto vergadert in Taj over partijstrategieën. Alleen wanneer de toekomstige status van de Noordelijke Gebieden aan de orde komt, lopen de gemoederen van politici en revolutionairen hoog op.


  Provincie of autonomie

De huidige status van de Noordelijke Gebieden ligt ten grondslag aan alle commotie, of liever gezegd: het ontbreken ervan in de laatste zestig jaar. Pakistan heeft de Noordelijke Gebieden nooit formeel ingelijfd, omdat heel Jammu & Kashmir volgens de islamitische republiek betwist gebied is. De Noordelijke Gebieden zijn noch een deel van Azad Kashmir, noch een provincie van Pakistan, noch een autonoom land. Ze zijn een statutair niemandsland, waar Pakistan de facto wel de lakens uitdeelt.
Volgens de meeste gasten van Taj Restaurant verkiest op dit moment een ruime meerderheid van de Noordelijke Gebieden de provinciale optie boven onafhankelijkheid. Niet alleen omdat bij onafhankelijkheid de regio met zijn miljoen inwoners economisch gezien niet levensvatbaar is - Kashmiris betwijfelen zelfs of een zelfstandige Kashmirvallei met vier miljoen burgers en een vruchtbare bodem, zichzelf kan handhaven - maar ook omdat de meerderheid zich na zestig jaar identificeert met Pakistan. Die identificatie weegt zwaarder, aldus Shakyl.
De provinciale optie verliest echter terrein in de Noordelijke Gebieden. De roep om onafhankelijkheid wordt sterker. Voornaamste oorzaak: Pakistan verzuimde zelfs na zestig jaar fatsoenlijke burgerrechten in de Noordelijke Gebieden in te voeren. Fundamentele mensenrechten, die in theorie tenminste gegarandeerd zijn in Pakistans grondwet, zijn in de Noordelijke Gebieden afwezig omdat in de statusloze regio de grondwet eenvoudigweg niet van toepassing is. Democratische vertegenwoordiging is afwezig. De bevolking staat onder rechtstreeks militair bestuur. De Raad van de Noordelijke Gebieden (RNG), die volgens Pakistan fungeert als een soort van provinciaal parlement, is volgens het Europees Parlement een machteloos orgaan dat het militaire regime moet verhullen. Over Pakistans dédain voor burgerrechten weet een gepassioneerd communistisch ingenieur, Sannat Bazar, te verhalen. Hij was in zijn studententijd lid van de PPP. Een jeugdzonde, zegt hij nu ginnegappend. Hij demonstreerde in de jaren negentig, in de tijd van Benazir Bhutto's leiderschap, vreedzaam voor provinciale status. Hij werd opgepakt en kreeg twee maanden cel. Nu is hij een fervent voorstander van onafhankelijkheid. Een andere oorzaak van de groter wordende onafhankelijkheidsbeweging zijn de grieven van de shia geloofsgemeenschap. Dat zou uit een woordenwisseling later op die avond gaan blijken. De deuren van Taj gaan open. Op de straten van het zwaarbelegerde Gilgit voorkomen honderden militairen achter zandzakken dat soenni- en shia-extremisten elkaar na zonsondergang in de haren vliegen. Ik zit dan nog alleen met de zachtmoedige soefi Shakyl aan tafel. Twee van zijn oud-studenten komen binnen. Beiden eind twintigers, modern gekleed. De een soenni, de ander shia. Jarafat is shia. Althans, zo identificeert hij zichzelf, terwijl hij van gemengde achtergrond is. Van vaderskant heeft hij shia-grootouders, van moederskant soenni-grootouders. In tegenstelling tot Shakyl en de soenni, Irfan, is Jarafat een vurig voorstander van een onafhankelijk Gilgit & Baltistan, zoals de Noordelijke Gebieden worgen aangeduid door degenen die onafhankelijkheid nastreven. Na enig gekeuvel brengt hij zijn steekhoudende argumenten naar voren met de toornige passie van een bekeerling. Soenni-Pakistan discrimineert shia. Shia krijgen geen overheidsbanen. Het waren vooral shia-soldaten die in het Kargil-conflict met India (1999) in de strijd werden geworpen en stierven. Het is duidelijk dat hij hun heldhaftigheid verheerlijkt. Dan is er de verstoring van een precaire balans tussen aantallen soenni en shia in de Noordelijke Gebieden, beiden vijftig procent. Met een toestroom van soenni uit andere delen van Pakistan krijgen de soenni een overwicht. Ook waren er de slachtingen die ongeletterde soenni-extremisten uit het zuiden aanrichtten op shia in een dorp nabij Gilgit. Jarafat vertelt dat hij elke vrijdag na de gebedsdienst in de moskee hoort hoe shia zich moeten verdedigen tegen soenni. Zijn soenni-vriend en Shakyl schrikken op. Ze weten wel dat Iran shia-moskeëen en madrassa's (koranscholen) steunen, zoals Saoedi-Arabië dat met soenni-instellingen doet. Ze horen voor het eerst van de oproep aan shia zich teweer te stellen tegen soenni. Ze werpen tegen dat soenni en shia in de Noordelijke Gebieden generaties lang goed hebben samengeleefd. Jarafat hoort hen niet en verklaart schijnbaar in een delirium: 'Wij willen geen deel zijn van soenni-Pakistan. Wij moeten ons verdedigen. Als martelaren zullen wij strijden, als Imam Hussein en zijn 72 krijgers die streden tegen de tienduizenden soenni's.' Een volwaardige provincie van Pakistan - zoals een meerderheid wil - óf autonomie, wat een fanatieke minderheid nastreeft: een definitieve

Volksmuziek en dans in de pauze van een polowedstrijd
status zal er niet eerder zijn voordat er een oplossing voor de Kashmirvallei is. Voor Pakistan is de sympathie van de 'Indiase' Kashmiris belangrijker dan de burgerrechten van de bewoners van de Noordelijke Gebieden. Of zoals de communistische ingenieur het uitdrukte: 'Wij zijn voor Pakistan slechts het wisselgeld in de kwestie Kashmir.'


  Land van Onschuld en Vrede

Een alomvattende oplossing vinden die voor iedere gemeenschap acceptabel is, is als het ontwarren van een Gordiaanse knoop. Toch poogden afgevaardigden van bijna alle gemeenschappen van het oude prinsdom hieraan een bijdrage te leveren tijdens een congres in 2006 in Delhi. Het was de eerste keer dat al deze gemeenschappen bijeenkwamen. Nu werd niet alleen de toekomstvisie van de Kashmiri-nationalisten gehoord maar ook die van de boeddhisten van Ladakh en de naar autonomie strevende gemeenschap van de Noordelijke Gebieden. Het leek eerder een voorzichtige kennismaking; de resultaten waren mager. Vooruitgang boeken is complex. Dat valt op uit gesprekken en wat nalezen. Elke gemeenschap of groepering heeft zijn eigen voorstelling van het land van onschuld en vrede. Die visies lopen van gemeenschap tot gemeenschap erg uiteen. De sympathieke communistische ingenieur beoogt een zelfstandig Balawaristan, bestaande uit de gebieden Gilgit, Baltistan en Indiaas Ladakh. 'Maar', zeg ik, 'zelfs de moslims in Ladakh willen dat hun regio Indiaas blijft.' Hij haalt gelaten zijn schouders op, van geen kwaad bewust. Ik herinner mij namelijk wat een gepensioneerd adviseur van een Kashmiri-minister eens met oprechte genegenheid zei. Hij streefde, zoals velen in de Indiase Kashmirvallei, naar een onafhankelijk Jammu & Kashmir met de omvang van het oude prinsdom, terwijl Ladakh en hindoe Jammu deel van India willen blijven. 'Jammu is ons hart. Zonder hart kunnen wij niet leven. Ladakh is onze ziel. Zonder ziel zijn wij dood.' Met liefde incorporeren deze idealisten gemeenschappen die geen deel willen uitmaken van hun Arcadia. Dezelfde goed bedoelende gedachtegang volgden Pakistan en India zestig jaar geleden. India's eerste premier Jawaharlal Nehru legde eens in een interview uit waarom hij Kashmir voor India wilde behouden. Zijn diepe affectie voor Kashmir was geen publiek geheim. 'Kashmir is al drieduizend jaar innig verbonden met India, cultureel en anderszins. Het was een van de grote centra van de Indiase cultuur.'

xxx
(foto: auteur)



Zie ook deel 1 van dit artikel: Pionnen in het spel tussen India en Pakistan: De hearts and minds van Azad Jammu & Kashmir (India Nu 173/174)


terug
Kruitvat India-Pakistan
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 26 september 2008