terug
Uit: India Nu 154 (mrt-apr 2005)













Post-tsunami India

Mythen, verhalen en realiteiten na de ramp


Op zondag 26 december 2004, 's morgens rond een uur of acht, heerste aan de kust van Zuidoost-India een atmosfeer van ontspanning en vreugde. De vreugde van een vrije dag, tweede kerstdag bovendien. Nog geen twee uur later lag de duizend kilometers lange kuststrook van Tamil Nadu bezaaid met lijken. De tsunami had ook India hard getroffen. Nu, ruim drie maanden na de ramp, komen langzaam de wonderen, de mythen, de gruwelen en de harde feiten van de getroffen Zuid-Indiase gemeenschappen aan de oppervlakte. Zij vertellen over verdwenen tempels, over Pallava-koningen en over discriminerende goden. Maar ook over duizenden doden en vermisten, een falende hulpverlening en langetermijnoplossingen.

Na een zware zeebeving (9,0 op de schaal van Richter) aan de kust van Sumatra ontstond een serie van enorme golven die zich in een circulaire beweging uitsloegen rond de kern van de zeebeving: een tsunami. Behalve Indonesië zelf, werden ook Thailand, Bangladesh, Sri Lanka en India zwaar getroffen door de meters hoge golven. Hoewel de zeebeving bij Sumatra in verschillende seismologische laboratoria in de wereld werd geregistreerd en geanalyseerd, bestond er in de getroffen regio geen intelligent communicatiesysteem dat de honderdduizenden slachtoffers had kunnen waarschuwen. Aan de kust van Zuid-India stierven meer dan achtduizend mensen. Het zwaarst getroffen gebied in Zuid-India bevindt zich langs de duizend kilometer lange kustlijn van de zuidelijk deelstaat Tamil Nadu, grofgesteld tussen Chennai en Kanyakumari. Hoewel dit gehele kustgebied getroffen is, heeft de tsunami zeer lokaal toegeslagen, met name bij de uitstekende havens en landtongen aan de kust. Zo zijn er in de drukke vissershaven van Nagapattinam, het zwaarst getroffen gebied, ruim zesduizend doden te betreuren, terwijl er in dorpen dertig kilometer verderop misschien twintig mensen zijn omgekomen. Ook Cuddalore werd ernstig getroffen met honderden doden, terwijl het naastgelegen Pondicherry - gesitueerd in een baai - nauwelijks is geraakt.


  Wonderen en mythen: over tempels en Goden

Chennai (Madras) werd hard getroffen. Honderden kinderen speelden die zondagochtend cricket op het brede strand van Marina Beach, dat geheel werd overspoeld door de enorme golven. Indien je een zuidwaartse bus neemt van de spiksplinternieuwe busterminal net buiten Chennai, kom je na zo'n twee uur rijden in het kleine maar belangrijke kustdorpje Mahabalipuram. Mahabalipuram is vooral beroemd om zijn prachtige sculpturen en tempels die in zeer goede staat bewaard zijn gebleven uit de tijd van het machtige Pallava-koninkrijk (7e/8e eeuw). Met name de Shore-tempel, een prachtig beeldgehouwen tempel op een kleine landtong recht boven zee, is een belangrijke trekpleister voor de duizenden toeristen die dit dorpje jaarlijks aandoen. De Shore-tempel heeft de aanslag majestueus overleefd, hoewel er ruim twee meter water in de oude tempelbasis stond en het groene park eromheen geheel verwoest en verzilt is. De grote rotsconstructie onder en voor de zeetempel, aangelegd nadat het monument op de World Heritage List werd geplaatst, heeft een archeologische ramp kunnen voorkomen. En er deed zich nog een ander wonder voor. Al jaren woedt erin Mahabalipuram een grote discussie onder archeologen over de aanwezigheid van meerdere tempelconstructies. Van generatie op generatie zijn verhalen doorverteld over een grote, prachtige stad die ooit rondom de huidige tempel heeft gestaan. Er zijn ook schriftelijke bronnen die dit bevestigen, maar archeologen hebben nooit tastbaar bewijs gevonden. Op zondag 26 december 2004, rond een uur of acht 's morgens, stond G. Baskar, een medewerker van de Archeological Survey of India (ASI), op het strand bij de Shore-tempel toen hij plotseling opmerkte dat de zee zich snel terugtrok. Hij kon niet geloven wat hij vervolgens te zien kreeg: zo'n vier of vijf tempelbasisstructuren kwamen plotseling vanuit de zeebodem bloot te liggen. Het bewijs was eindelijk geleverd. Maar voordat hij iets kon doen zag hij het water met grote snelheid en grote hoogte op het strand afkomen. Hij was echter niet de enige die dit wonder voor zich af had zien spelen. Meerdere ASI-medewerkers en enkele toeristen hebben zijn verhaal bevestigd. De controverse van de Shore-tempel is door de tsunami opnieuw ter discussie komen te staan, en kan belangrijke gevolgen hebben voor verdere archeologische onderzoeken van de restanten van het Pallava-koninkrijk.
Terug in de bus zuidwaarts kom je na drie uur rijden op de hypermoderne tolsnelweg in de Union Territory of Pondicherry. Het kleine oude Europese stadscentrum doet denken aan vervlogen
Oude bijbelse taferelen schieten door het hoofd waarbij de stedelingen in de ark van Noach treden, terwijl de zondvloed alle dronken vissers meesleurt
tijden, toen Pondicherry onderdeel was van het Frans koloniale imperium. Een enorme rotswand beschermt de boulevard tegen de wilde golven. Tegenwoordig is Pondicherry vooral bekend om de internationale ashram van de Bengaalse revolutionair en filosoof Sri Aurobindo. Tien kilometer van Pondicherry ligt de bijbehorende leefgemeenschap Auroville, waar ruim tweeduizend volgelingen - met name Westerlingen - wonen en werken naar de idealen van Sri Aurobindo. Het stadje Pondicherry is niet geraakt door de tsunami, en de bewoners weten wel waarom: de stad wordt beschermd door de spirituele aanwezigheid van Sri Aurobindo en The Mother, de Franse Mira Alfasso, die Aurobindo's werk openbaar maakte voor de 'gewone mens' in de vorm van de huidige ashram-structuur. 'Je ziet het toch zelf?', stelt een van de ashramvolgelingen, 'alle vissersdorpen om Pondicherry heen hebben geleden onder de tsunami, maar in Pondicherry was nog geen spatje water te zien!'. 'Bovendien,' zo stelde een oudere Frans-Indiase dame, 'zijn die vissers altijd dronken en gaan ze nauwelijks naar een tempel of kerk.' Oude bijbelse taferelen schieten door het hoofd waarbij de stedelingen uit Pondicherry in de ark van Noach treden, terwijl de zondvloed alle dronken vissers meesleurt. De redding lijkt inderdaad magisch: geen enkele dode, terwijl de rest van de regio zwaar getroffen is. Maar wellicht was de baaivormige ligging van het stadje en de hoge rotsmuur aan de boulevard, aangelegd door de Fransen tegen cyclonen en springvloed, een betere verklaring voor de 'wonderbaarlijke redding' van Pondicherry.

Velankanni: Lady of Good Health
Verder zuidwaarts wordt de schade groter en zijn de verhalen nog wonderlijker. Maar ook gruwelijker. Tien kilometer onder het zwaar getroffen vissersdorp Nagapattinam ligt het dorpje Velankanni. Velankanni is wereldberoemd in de katholieke wereld vanwege haar prachtige witgewassen basiliek van de Lady of Good Health. Zij werd tot basiliek verheven na een bezoek van paus Johannes XXIII in 1962. De basiliek trekt dagelijks, maar met name iedere zondag en op feestdagen, duizenden pelgrims en bezoekers uit het gehele land, en kerkmissen worden in vier verschillende talen gehouden. Zondagochtend 26 december was een belangrijke dag voor Velankanni. Het was tweede kerstdag en de basiliek en het omliggende dorp aan zee zagen zwart van de mensen. De eerste kerstmis was om zeven uur in het Tamil. Om acht uur stroomden de honderden Tamilbezoekers de kerk uit op weg naar het strand voor het volgende ritueel. Op het strand werd het hoofd kaalgeschoren als teken van gift aan Our Lady waarna men zich in zee reinigt. In de kerk werden de Tamils afgelost door de Keralites die vanaf acht uur in de basiliek hun kerstmis in Malayalam aanhoorden. Terwijl in de kerk in het Malayalam werd gebeden, voltrok zich op het strand van Velankanni een groot drama. Na de eerste telling lagen er achthonderd lijken voor de basiliek, bijna allen pelgrims uit Tamil Nadu. De basiliek was ongeschonden, maar de ontreddering was groot. Had God dit niet zien aankomen? Vanuit de katholieke wereld kwamen al snel troostende woorden met de miraculeuze boodschap dat de ramp ook ergens goed voor was geweest: het bracht de mensheid dichter bij elkander. Meer dan achthonderd geschoren en gereinigde Tamils stierven voor dit 'Gods wonder'; dat wij allen dichter bij elkaar mogen komen. En de dodenteller stond nog niet stil.


  Realiteiten en harde feiten: over hulpverlening en visie

Nu de grootste schok van de ramp voorbij is rijst de vraag hoe preventie van dergelijke rampen en langetermijnoplossingen moeten worden geformuleerd en uitgevoerd. Natuurlijk moet er een tsunami waarschuwingssysteem voor de getroffen regio worden ontwikkeld naar het model zoals die al bestaat in de Pacific. Natuurlijk moeten de hutten en huizen worden herbouwd en de vissersboten en netten gerepareerd. Natuurlijk moeten de weeskinderen worden opgevangen en weduwen gecompenseerd. Maar het probleem is groter dan dat. De belangrijkste kwestie waar op de lange termijn naar gekeken moet worden is het sociaal-economische beleid dat India voert ten opzichte van haar gemeenschappen.
Want wie zijn de slachtoffers in dit verhaal? 'Deze gemeenschappen bestaan helemaal niet voor de overheid. Ze zijn een soort onzichtbaar. Het zijn vissers', zo legde een hulpverlener mij uit. De fase van acute hulpverlening
Deze vissersgemeenschappen bestaan grotendeels uit ongeregistreerde families uit de laagste kasten. Niemand weet wie het zijn en hoeveel het er zijn. Ze doen er niet toe
was inmiddels voorbij toen ik in Zuid-India arriveerde. Maar eind januari, nog geen maand na de ramp, bleek de hulpverlening al met grote problemen te kampen. Zo werd al snel duidelijk dat voedsel, drinkwater en huishoudelijke goederen niet bij de gemeenschappen van dalits terechtkwamen omdat deze goederen door groepen van een hogere kaste werden ingenomen en herverdeeld. Ook bleek dat er grootschalige rellen uitbraken en roofovervallen plaatsvonden tussen de vissersgemeenschappen bij de verdeling van voedsel en goederen, omdat sommige groepen vissers meer schade claimden te hebben geleden dan anderen. Een ander schrijnend probleem kwam aan het licht toen bleek dat er na anderhalve maand nog steeds geen vis te koop was aan de kust van Tamil Nadu. Er was toch hulp verleend? Nieuwe vissersnetten waren toch uitgedeeld? 'Het probleem is', stelt Vinnie Kapoor, een hulpverlener uit Pondicherry, 'dat de centrale regering volledige schadevergoeding heeft beloofd aan de getroffen vissersgemeenschappen. Dus als ambtenaren ontdekken dat de vissersboten van de vissers zijn gerepareerd, lopen zij een deel van die schadevergoeding mis. Het is heel frustrerend, want wij hebben inmiddels honderden boten gerepareerd, maar de vissers weigeren ermee op zee te gaan. Op deze manier werkt de regering de hulpverlening eigenlijk onbedoeld tegen'. Volgens Vinnie Kapoor hangt dit probleem nauw samen met de hulpverleningsstructuur die de Indiase overheid heeft gekozen. 'De overheid heeft geen idee wat er werkelijk gebeurt omdat alle hulpverlening wordt uitbesteed in de vorm van contracten. Buitenlandse en Indiase ngo's (niet-gouvernementele organisaties) werken hierbij nauwelijks samen maar "kopen" hun eigen district. De overheid betaalt hen uit volgens het contract maar heeft geen overzicht over wat er werkelijk gebeurt. Het probleem met de gerepareerde vissersboten is hier een goed voorbeeld van.'
The Tsunami Challenge

Minister Jaipal Reddy wordt rondgeleid op een tentoonstelling over de tsunami van 26 december 2004, The Tsunami Challenge, in zijn eigen ministerie van informatie, televisie en cultuur.
In een discussie in een café in Pondicherry tussen hulpverlener Vinnie en zakenman Sathia wordt duidelijk waar India mee worstelt als het gaat om haar sociaal beleid en sociale visie op de verschillende gemeenschappen in India. Volgens Vinnie wordt het hoog tijd dat de overheid zich realiseert dat de armste lagen van de bevolking uit het slop moeten worden getrokken. 'Deze vissersgemeenschappen bestaan grotendeels uit ongeregistreerde families uit de laagste kasten. Niemand weet wie het zijn en hoeveel het er zijn. Ze doen er niet toe. Na deze ramp zien we ineens de omvang van het probleem. Nu is het juist de tijd om deze mensen te laten omscholen. Nu is het tijd om die illegale bebouwing langs de kust op te doeken en nieuwe, stevige huizen te bouwen.' Maar Sathia ziet een andere toekomst voor zich. 'Deze mensen vissen al generaties lang. Hun overovergrootvaders waren al vissers. Ze kunnen niets anders. Ze wonen al eeuwen op het strand en kennen de zee van binnen en van buiten. Als we hen laten omscholen tot landarbeiders gaat de hele visserscultuur aan de zuidkust kapot. Bovendien hebben we genoeg landbewerkers. We moeten ze nu gewoon door deze moeilijke periode heen helpen en dan gaat het leven gewoon weer door.'

xxx



terug
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 24 mei 2005