terug
Uit: India Nieuwsbrief 64 (jan-feb 1990)


Rajiv Gandhi Exit

Kiezer straft wanbeleid van Congresspartij af



In november van het vorig jaar werden in India verkiezingen gehouden voor de Tweede Kamer, de Lok Sabha. De strijd om de 525 zetels was grimmiger en spannender dan ooit tevoren. De regerende Congresspartij van premier Rajiv Gandhi verloor de meerderheid en de Janata Dal partij onder leiding van Vishwanath Pratap (V.P.) Singh kwam aan de macht. Deze minderheidsregering ontvangt aan de linkerzijde gedoogsteun van de communistische partijen en aan de rechterkant van de Bharatiya Janata Party (zie India Nieuwsbrief 63). XXX was in november in India en sprak met een aantal politieke waarnemers.

Rajiv Gandhi en V.P. Singh

Volgens de kranten sliep premier Rajiv Gandhi tijdens de verkiezingscampagne gemiddeld één à twee uur per dag, en scheurde met een snelheid van 120 km per uur van de ene verkiezingsbijeenkomst naar de andere. De verkiezingskoorts had India in de ban. Terwijl Rajiv stemmen probeerde te winnen in de zuidelijke deelstaat Tamil Nadu, liep zijn Italiaanse vrouw Sonia in het kiesdistrict Amethi - in India wordt gekozen volgens het districtenstelsel - van dorp naar dorp om de arme dorpelingen te bewegen opnieuw op haar man te stemmen. Rajiv Gandhi's belangrijkste rivaal was V.P. Singh, de vroegere minister van financiën die een aantal jaren geleden de Congresspartij verliet omdat hij weigerde nog langer corrupte praktijken met de mantel der liefde te bedekken. Singh kwam bijna te laat in zijn kiesdistrict aan om zich kandidaat te stellen. Op weg naar Fatehpur werd zijn vliegtuigje enkele uren vó&pacute;r sluitingstijd door de verkeersleiding in New Delhi teruggeroepen vanwege "een bommelding". "Sabotage", schreeuwde de oppositie. "Onzin", antwoordde de regering, "we hebben zelfs een helicopter van de landmacht ter assistentie aangeboden." Singh redde het nog net: hij vulde drie minuten vóór sluitingstijd zijn registratieformulier in.
De inhoud van de dag- en weekbladen stond volledig in het teken van de verkiezingen. Elke dag werden details gepubliceerd over het privé leven van de kandidaten, (vermeende) corruptiepraktijken en de laatste opiniepeilingen. Aan de inhoud van de verkiezingsprogramma's werd betrekkelijk weinig aandacht besteed. Maar iedereen was het tenminste over één zaak eens: het waren uitermate belangrijke verkiezingen, vooral omdat, zoals gebleken is, een einde is gekomen aan de alleenheerschappij van de Congresspartij en de Gandhi-dynastie. Sinds de onafhankelijkheid heeft de Congresspartij van Nehru, Indira en Rajiv Gandhi vrijwel onafgebroken de regering gevormd. Ofschoon de partij, met uitzondering van 1978, steeds een grote meerderheid van de parlementszetels binnenhaalde, gebeurde dit steeds op basis van minder dan 50 procent van het totaal uitgebrachte stemmen. Zo behaalde Rajiv Gandhi tijdens de Lok Sabha verkiezingen in 1984 met 48 procent van de stemmen toch een ruime tweederde meerderheid in het parlement. Dit komt door het districtenstelsel en het feit dat de Congresspartij steeds geconfronteerd werd met een sterk verdeelde oppositie. Daar was eind vorig jaar, voor het eerst sinds 12 jaar, geen sprake van en dit heeft mede geleid tot de dramatische nederlaag voor Rajiv Gandhi.


    Corruptie

Waarom heeft Rajiv Gandhi zo'n grote nederlaag geleden? K.R. Malkani: "De belangrijkste reden is natuurlijk dat de regering dóór en dóór corrupt was. Rajiv Gandhi, die vijf jaar geleden begon als 'Mr. Clean' stond ondertussen bij het publiek bekend als 'Mr. Corrupt', compleet met een rokend geweer in zijn armen." De oppositiepartijen en het grootste gedeelte van de pers in India achten ondertussen onomstotelijk bewezen dat Rajiv Gandhi en zijn familie steekpenningen hebben aangenomen van de Zweedse wapenfabrikant Bofors. Op 31 oktober jl. publiceerde de Indian Express en twaalf andere dagbladen dagboekaantekeningen van de toenmalige directeur van Bofors, Martin Arbo, waaruit zou blijken dat geld is overgeboekt naar "een Gandhi trust". De Indian Express: "Er is nu direct en onweerlegbaar bewijs waaruit de directe betrokkenheid van de premier en diens intimi bij het Bofors omkoopschandaal blijkt." Het geld zou via Zwitserland en Italië overgemaakt zijn. En als de Congresspartij in haar propaganda politieke winst probeerde te halen uit het feit dat aanvankelijk meerdere oppositieleiders het premierschap ambieerden ("Hoeveel Eerste Ministers kan dit land hebben?"), speelde de repliek van de oppositie handig in op het vermeende internationale steekgeldcircuit van Rajiv: "Hoeveel landen kan een Eerste Minister hebben: India, Italië, Zwitserland, Zweden?" Feit is dat vrijwel iedereen in India gelooft dat Rajiv Gandhi bij dit omkoopschandaal betrokken is. De morele verontwaardiging hierover verschilt van persoon tot persoon. Sommigen zijn vooral gelrriteerd dat hij er zo klungelig mee om is gegaan. Twee jaar lang alles glashard ontkennen terwijl er steeds meer bewijzen op tafel zijn gekomen. Afgezien van corruptiepraktijken heeft volgens Malkani ook het ondemocratische gedrag van Rajiv Gandhi bijgedragen aan zijn nederlaag: "Hij heeft alle belangrijke nationale instellingen, inclusief het parlement, de bureacratie, de media, de rechterlijke macht en het leger aangevallen. Hij beschreef ervaren oppositieleiders als 'grappenmakers'. Hij ontsloeg de Minister van Buitenlandse Zaken op een persconferentie. Door zijn gedrag dwong hij feitelijk alle parlementsleden van de oppositie om het parlement te verlaten. Iets dat nog nooit is voorgekomen in India. Hij en zijn mannen misdroegen zich zo ten opzichte van de vice-president, die de voorzitter is van de Eerste Kamer, dat deze letterlijk in tranen uitbarstte en aanbood ontslag te nemen. De ene onberekenbare actie volgde op de andere. Hij heeft in de vijf jaar dat hij voorzitter is van de Congresspartij nog nooit een verkiezing binnen de partij gehouden." Vele andere voorbeelden kunnen gegeven worden. Oppositionele kranten - waaronder de Indian Express, The Hindu en de Indian Post - is op allerlei legale en illegale manieren het leven zuur gemaakt. De nationale televisie is zo sterk door de Congresspartij als propaganda-apparaat gebruikt dat tijdens de verkiezingscampagne alle andere partijen ervan af hebben gezien om dit medium te gebruiken. Zelfs de positie van de rechterlijke macht is onder Rajiv Gandhi sterk afgekalfd door "de benoeming van tweede-rangs figuren waardoor een aantal rechters louter tot ja-knikkers zijn geworden." En, zo vervolgt Malkani, "De grondwet werd herhaaldelijk geamendeerd en de democratisch gekozen deelstaatregeringen van de staten Punjab, Karnataka en Nagaland naar huis gestuurd."


    Schoenen en brillen

Verder moet het verlies toegeschreven worden aan een falend economisch beleid en een zeer extravagante levensstijl van de familie Gandhi zelf. De armen zijn tijdens de laatste vijf jaar met name de dupe geworden van fenomenale prijsstijgingen. De prijs van graan schoot van twee naar vijf roepies per kilo omhoog; rijst van 5,5 naar 10; thee van 36 naar 70 en suiker van 5,5 naar 13. De inflatie ligt weer boven de 10 procent. Onder invloed van het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank zijn de lonen sterk bij de prijsstijgingen achtergebleven en zijn veel sociale subsidies afgeschaft. Het gaat goed met de economie maar slecht met een groot gedeelte van de mensen. Naar schatting leeft nog steeds méér dan 40 procent van de totale bevolking onder de armoedegrens. Dit staat in scherp contrast met de levensstijl van de Eerst Minister en zijn familie. Malkani: "In dit land van spreekwoordelijke armoede gebruiken Rajiv Gandhi en zijn familie Gucci schoenen en Cartier zonnebrillen die duizenden roepies kosten, à la Marcos op de Filippijnen. Ze importeerden hun vlees, cakes, yogurt en ijstaarten uit Europa. Omdat er ooit eens een nucleair ongeluk was in Tsjernobyl, worden alle levensmiddelen ter controle gestuurd naar het Bhabha Atomic Research Centre in Bombay."


    Communalisme

Bij het opmaken van de balans van vijf jaar Rajiv Gandhi benadrukken anderen in het bijzonder dat in deze periode de spanningen tussen de verschillende religieuze groeperingen in India aanzienlijk zijn toegenomen en dat de Congresspartij daarbij een belangrijke rol heeft gespeeld. Eigenlijk heeft men sedert 1980 systematisch geprobeerd om op subtiele wijze in te spelen op Hindoe-Raj sentimenten om zo stemmen weg te trekken van de BJP. Een ontwikkelingswerker: "De laatste jaren zijn de spanningen tussen verschillende groeperingen - Sikhs, Hindoe's, Moslims, Christenen - enorm toegenomen. Een belangrijke nieuwe ontwikkeling daarbij was, dat de regerende Congresspartij Hindoe-chauvinistisch beleid voerde. Dat hebben Indira Gandhi en Nehru nooit gedaan!" Vrijwel alles is nagelaten om harmonie tussen de verschillende bevolkingsgroepen te bevorderen en het is opvallend dat de niet door de Congresspartij geregeerde deelstaten het minst door communale spanningen getroffen worden. Nog steeds wordt het Rajiv Gandhi zwaar aangerekend dat hij het brein was achter de bestorming van de Gouden Tempel van de Sikhs in 1984, waarbij tientallen doden vielen. Nog zwaarder weegt echter dat hij vrijwel niets heeft gedaan om de volkswoede, die uitbrak na de moord op zijn moeder in 1984, tot bedaren te brengen. Zo'n 3.000 Sikhs werden toen in Delhi afgemaakt in de rellen die volgden op de moord op Indira, gepleegd door haar eigen Sikh lijfwachten uit protest op de aanval op de Gouden Tempel. Bovendien, wat nog erger is, drie van de vier Congresspartijleden die ervan beschuldigd worden een belangrijke rol bij deze onlusten te hebben gespeeld - H.K.L. Bhagat, Jagdish Tytler en Dharam Dass Shastri - werden door Rajiv Gandhi kandidaat gesteld voor de Tweede Kamer.


    Beleid van de nieuwe regering

Wat kan er van de nieuwe regering met betrekking tot het toegenomen communalisme verwacht worden, vooral in het licht van het feit dat V.P. Singh mede afhankelijk is van de fundamentalistische BJP? Op de eerste p1aats staat Singh al jaren bekend als een politicus die hecht aan een seculiere staat in India. Bovendien heeft hij met de benoeming van Muft Mohammed Sayeed, als India's eerste Islamitische Minister van Binnenlandse Zaken, naar de BJP toe duidelijk gemaakt dat hij ernst maakt met de bescherming van de rechten van de minderheden in India. Wat kan er verder van de nieuwe regering verwacht worden? Vlak vóór de verkiezingen maakte het blad Business India een interessante vergelijking van alle verkiezingsprogramma's. Het economisch beleid van het National Front ziet er, volgens Business India, totaal anders uit dan dat van de Congresspartij: stringente wetgeving met betrekking tot grote inheemse en buitenlandse bedrijven, geen privatisering in de overheidssector, nadruk op een vergroting van de efficiency en "het uitroeien van de armoede krijgen de hoogste prioriteit." Interessant is dat de BJP, die op zich in het algemeen een conservatieve politiek voorstaat, het recht op werk in de grondwet wil vastleggen. Hieraan gekoppeld stelt men massale werkgelegenheidsprojecten voor. Met betrekking tot het economische beleid van de communistische partijen merkt Business India op: "Geen perestroika hier. De privé-sector wordt nog steeds gevormd door de bad guys terwijl de staatssector de heilige witte olifant blijft." Met betrekking tot de oplossing van het armoedevraagstuk zijn de communistische partijen de enigen die over een structurele oplossing, landhervormingen, praten.


    Mensenrechten

Het is natuurlijk nog onduidelijk in hoeverre deze mooie voornemens door de regering Singh ook in daden omgezet kunnen worden. De tijd zal het leren. Welke gevolgen heeft de verkiezingsuitslag verder voor de armen in India? Mathew George, directeur van een instituut voor ontwikkelingsvraagstukken in New Delhi: "Voordat ik deze vraag beantwoord, eerst een vooropmerking. De huidige ontwikkelingen bewijzen weer eens dat het formele democratische proces in India functioneert. We kunnen terugvallen op een stevige democratische traditie. De gewone mensen maken zelf hun keuzes, zonder al teveel beïnvloed te worden door elites. Dit is iets waar we trots op kunnen zijn... Het Nationaal Front zal een beleid gaan voeren dat een belangrijke verbetering in de positie van de armen teweeg kan brengen. De spanningen tussen de verschillende bevolkingsgroepen zullen afnemen. Op het hoogste niveau in de samenleving zal de corruptie verminderen. De mensenrechtensituatie zal verbeteren. Er wordt veel minder geld uitgetrokken voor bewapening en échte armoedebestrijding op het platteland zal veel meer serieuze aandacht krijgen. Bovendien zal er, door meer het accent te leggen op de federatieve opzet van de Indiase natie, ruimte komen om de regionale problemen in de Punjab en Assam op te lossen." Wat betekent dit voor de particuliere ontwikkelingsorganisaties in het land? "De Janata Dal partij heeft, toen Rajiv Gandhi nog aan de macht was, een belangrijk wetsontwerp voorbereid dat ten doel heeft de dorpsraden opnieuw leven in te blazen. Deze dorpsraden moeten de spil gaan vormen bij de uitvoering van de armoedebestrijdingsprogramma's. Daarvoor zal ook veel geld ter beschikking moeten worden gesteld. Particuliere ontwikkelingsorganisaties die op veel plaatsen in het land belangrijk werk doen, kunnen ook van deze programma's gebruik gaan maken. Bovendien zal, nu de Congresspartij verslagen is, het democratisch klimaat in India weer verbeteren. Dit betekent dat er weer veel meer ruimte zal komen om de mensen aan de basis te organiseren en te helpen om voor hun rechten op te komen."


    Leven of dood

Het was eind vorig jaar een spannende tijd in India. Niet in de laatste plaats voor de familie Gandhi. Rajiv moest het in Amethi opnemen tegen Rajmohan Gandhi, kleinzoon van de vader des vaderlands Mahatma Gandhi, waar Rajiv zelf geen familie van is. In een gedeelte van het kiesdistrict moest na ongeregeldheden opnieuw gestemd worden en Rajmohan Gandhi was voor velen de morele winnaar in Amethi. Maneka Gandhi, schoonzus van Rajiv, nam namens het Nationaal Front in een ander kiesdistrict (Pilibhit in Uttar Pradesh) aan de verkiezingen deel en het lukte haar de partij van haar zwager te verslaan. Als beloning heeft V.P. Singh haar tot minister benoemd. "Het was," zegt professor N.C.B. Dhar, "voor Rajiv Gandhi eigenlijk een gevecht op leven en dood. De man werd tijdens zijn regeerperiode beschermd door een speciale beveilingsgroep waarvoor de staat jaarlijks zo'n 70 miljoen roepies uittrok." Onlangs is de directeur-generaal van de politie in de Punjab, J.F. Ribeiro, afgetreden. Bij zijn afscheid stelde hij vast dat hij voor de rest van zijn leven een gevangene is. "Wie wil zijn leven doorbrengen met constant 20 gewapende bewakers om zich heen? Ik heb niet de indruk dat dat erg leuk is." N.C.B. Dhar: "Nu V.P. Singh de verkiezingen gewonnen heeft, zitten hij en zijn regering meteen met een levensgroot probleem: wat te doen met Rajiv Gandhi? De man heeft de afgelopen vijf jaar zoveel vijanden gemaakt, dat zijn leven nauwelijks te beschermen lijkt. De verkiezingen, waren daarom voor hem letterlijk een strijd op leven en dood."

XXX




begin document

tijdschrift India Nu

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 23 juli 2009