terug
Uit: India Nu 170 (nov-dec 2007)




Misdadige handel in namaakmedicijnen

Grote gezondheidsrisico's


De handel in namaakmedicijnen neemt steeds ernstiger vormen aan. Een tiende van de totale wereldhandel in medicijnen bestaat er al uit. Producenten, handelaars en afnemers maken enorme winsten, maar gebruikers van medicijnen lopen grote gezondheidsrisico's. Nationaal overheidsbeleid om de illegale handel tegen te gaan schiet vaak tekort. Oplossingen moeten gezocht worden op het niveau van de internationale gemeenschap en binnen de farmaceutische industrie.

'Als je medicijnen vervalst speel je met mensenlevens. Wanneer die mensen in Afrika wonen is dat blijkbaar minder erg', aldus de undercoverjournalist die onlangs de reis van nepmedicijnen vanuit producent India naar afnemers in Afrika blootlegde. Op het eerste gezicht lijkt het of vooral India blaam treft. De louche afnemers echter blijken net zo goed uit westerse, zogeheten ontwikkelde landen te komen. Via de vraag versterken zij het aanbod. Ook de internationale farmaceutische industrie speelt er een rol in. Meer en meer besteedt die haar productie aan legale Indiase bedrijven uit. Wat blijkt: daaronder zijn er waar je ook namaak kunt bestellen.


  Misbruik Indiase proefpersonen

Al zijn het klip en klaar criminele producenten, handelaars en afnemers die zich aan dit bedrog schuldig maken, er spelen dus ook andere factoren in mee. Bijkomend navrant is dat menige multinationale chemiereus, niet geremd door de vele ethische voorschriften uit de westerse
Artsen zonder Grenzen (AzG) en andere hulporganisaties hebben met blijdschap gereageerd op een uitspraak van het Indiase hooggerechtshof in Madras. De rechtbank bepaalde dat Indiase farmaceutische industrieën dure medicijnen mogen blijven kopiëren en ze goedkoop op de markt mogen blijven brengen. De rechter heeft Novartis op alle punten in het ongelijk gesteld. De meeste medicijnen die AzG en andere hulporganisaties aan patiënten in de Derde Wereld verstrekken kopen ze voor weinig geld in India.

Trouw, 8 augustus 2007
landen, intussen zijn proefpersonen ook uit India betrekt. Natuurlijk niet zelf, maar via bemiddelende Indiase bedrijfjes. Zogeheten CRO's - Contract Research Organizations - schieten als paddenstoelen uit de grond. Helaas staat die fraaie terminologie allerminst garant voor correcte informatie, begeleiding en nazorg van de armlastige Indiase proefpersonen c.q. patiënten. Iets waarvoor menig betrokken westers bedrijf maar al te graag de ogen sluit.


  India als producent goedkope medicijnen

Het beeld van een India als spin in het web van deze criminele handel dient temeer te worden gerelativeerd gegeven het Indiase overheidsbeleid rond de productie van generieke medicijnen. Dat beleid maakt het mogelijk om medicijnen waarvan het patent verlopen is vele malen goedkoper op de markt te brengen dan hun originelen. Hetgeen, getuige bijvoorbeeld het protest daartegen van de kant van geneesmiddelenproducent Novartis, de farmaceutische industrie niet lekker zit. Ondanks deze weerstand is ook ten opzichte van de internationale farmaceutische bedrijven een wat meer genuanceerde houding passend. Enkelen onder hen beginnen, zij het aarzelend, zélf aan derdewereldlanden goedkope medicijnen te leveren.



De route die veel namaakmedicijnen afleggen
  Enorme omweg

Deze nuanceringen nemen niet weg dat het een zorgwekkende ontwikkeling is, die criminele handel in namaakmedicijnen. India steekt China daarbij naar de kroon. In Mumbai (Bombay), centrum van de Indiase farmaceutische industrie, kun je zonder de vereiste papieren aan vervalste medicijnen bestellen wat je wilt. Ze per vliegtuig, via Dubai, verzenden naar overal ter wereld, dat kan. Zij het niet zonder risico. Gemakkelijker wordt het wanneer Afrika de bestemming is. Dat daarvoor, vanuit de haven van Mumbai, een enorme omweg nodig is - naar de vrijhaven van Mauritius - is geen enkel punt. Die route maakt 'veilige' verscheping en het ontlopen van deviezencontrole mogelijk. Vanuit Mauritius vervoeren vrachtschepen de goederen naar de vrijhaven van Zanzibar, een eilandje vlak voor de kust van Tanzania (Afrika). Dhows - traditionele houten zeilscheepjes - transporteren de intussen in kleinere eenheden herverpakte medicijnen naar de kust van Tanzania en Kenia. Daar zorgen legaal ogende importeurs, vervolgens kleinhandelaars, voor distributie tot in de verste uithoeken van het Afrikaanse continent.


  Tien procent van de wereldhandel in medicijnen is fake

Het dieptreurige resultaat laat zich raden. 'Wie in een willekeurige Afrikaanse apotheek aids-medicijnen, antimalariapillen, antibiotica of wat dan ook koopt, loopt grote risico's. Mogelijk zit er geen enkel werkzaam bestanddeel in. Of slechts een kwart, hooguit de helft van de aangegeven
In Nederland zijn vijf criminele netwerken actief die zich bezighouden met de productie, distributie en handel in namaakmedicijnen. Dat zegt J. Hansen, Hoofdinspecteur voor de Farmacie in NOVA. 'De criminelen gebruiken daarbij dekmantelbedrijven die ook legale middelen leveren aan reguliere apotheken. Onze grote zorg is dat het legale kanaal vervuild wordt door illegale middelen, die dan gewoon in de apotheek verschijnen.'

Persbericht NOVA, uitzending 'Opmars namaakmedicijnen', 10 september 2003
dosering. Met alle gevolgen van dien, vaak dodelijk van aard. De consument heeft er bovendien nog voor moeten betalen ook. Zelf kan hij de vervalsingen niet ontdekken. Doosje, doordrukstrip, bijsluiter en streepjescode blijken perfect te zijn nagemaakt'. Bilha Kiama-Murage, doctor in de farmacie, vanwege haar onomkoopbaarheid door de Keniaanse farmaceutische inspectie ontslagen, weet waarover zij spreekt. Na haar ontslag deed zij onderzoek voor de Verenigde Naties naar de handel in nep-medicijnen, vooral wat Afrika betreft. 'Wereldwijd gaat er jaarlijks in totaal veertig miljard euro in om, bijna tien procent van de wereldhandel in medicijnen. Afrika heeft een heel lange kustlijn. Die is door douane en politie, zo die al niet zijn omgekocht, nagenoeg niet te controleren. De matrozen van de dhows kennen de smokkelroutes op hun duimpje. Van elk geschikt kreekje om hun lading te lossen, zijn ze op de hoogte.'


  Met wie we van doen hebben

Het undercoverdeel van de rapportage laat zien met wie we van doen hebben. Al zijn wij geen haar beter: ook in ons land opereren criminele handelaars in namaakmedicijnen. De lukraak in Mumbai's farmaciewijk gekozen Indiase groothandelaar, waar de undercoverroute begon, verzekert de als
In Mumbai kun je zonder de vereiste papieren aan vervalste medicijnen bestellen wat je wilt
louche afnemer opererende journalist: 'zegt u maar welke dosering u op verpakking, doordrukstrip, pillen en bijsluiter vermeld wil zien. Dat regel ik, dat is mijn zaak. Wat ik er werkelijk in doe is úw zaak, úw risico. De helft? Een kwart? Zegt u het maar'. Trots vertelt hij dat je, als je het maar slim aanpakt, in India veel meer geld kunt verdienen dan in de Verenigde Staten of Europa. 'Raad eens wat de arbeiders in mijn fabriek mij kosten?' Triomfantelijk geeft hij zelf het antwoord: een dollar en 33 cent per dag. Tegen het eind van de route gaat het er al even diepdroevig aan toe. In Dar es Salaam in Tanzania ontmoet de undercoverjournalist de directeuren van de vereniging van apothekers en importeurs aldaar. Eenmaal het ijs gebroken, verzekert een van hen hem: 'wij zijn zakenlui die winst willen maken. Steeds meer. Dat is voor mij moeilijker dan voor mijn collega. Ik ben apotheker en moet mijn beroepsethiek opzij zetten. Daarvan heeft hij geen last'.


  Internationale aanpak

Natuurlijk kunnen we landen als India en China, met hun falende overheidscontroles en corrupte douanes, voor dit misdadige bedrog blameren. Alsook, dubbel triest, menig Afrikaans land zelf. Of dat helpt is de vraag. Daarvoor is de problematiek te complex, bovendien te wereldwijd van aard. Werkelijke vooruitgang zal moeten komen van de internationale gemeenschap: op elkaar afgestemde regelgeving, onderling sluitende opsporingsafspraken, die nakomen, daar gaat het om. En om goedkope generieke medicijnen voor derdewereldlanden. Bedrog loont dan niet langer. De bijna zeven miljard euro die de G8, de club van rijke landen, onlangs aan het Global Fund to fight aids, tbc and malaria toezegde, is een stap in de goede richting.

Anthony Draaisma


Voor dit artikel is gebruik gemaakt van o.a.
- Dodende Medicijnen (CANVAS/BFC-production, 2006);
- Indiaas goedkope proefpersonen (Mondiaal Magazine, 11/2006);
- Pillen en proefpersonen uit India (Outsource Magazine 2007 nr. 3);
- Counterfeit Medicines (Fact Sheet WHO nr.275, 14/11 2006);
- Times, 1 oktober 2007 en
- Newsweek, 1 oktober 2007



terug
Maatschappelijk verantwoord ondernemen
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 30 januari 2008