terug
Uit: India Nu 122 (november-december 1999)


Bedrijfsleven

Nederland bouwt aan Indiase marinehaven


Project Sea Bird is de naam voor een van de grootste infrastructurele werken in Azië. In de zuidelijke deelstaat Karnataka, bij het stadje Karwar, bouwt de Indiase marine haar basis voor de eenentwintigste eeuw. Eenmaal klaar zal het de grootste Aziatische marinebasis moeten zijn. Wapenembargo of niet, het Nederlandse bedrijfsleven profiteert volop van dit militaire miljardenproject. Afgelopen zomer nog sleepte Ballast Nedam een order van 120 miljoen gulden voor bouw- en baggerwerkzaambeden aan de marinehaven in de wacht.

Begin jaren zeventig ontstond het plan voor een nieuwe marinehaven, die de basis in Mumbai (Bombay) zou moeten ontlasten. In de buurt van het stadje Karwar, een eindje onder Goa, lijken de omstandigheden daarvoor ideaal. De kustwateren zijn er diep en de zeebodem tamelijk vlak. De heuvelachtige omgeving biedt mogelijkheden om aan het oog van spionagesatellieten te ontsnappen. Bovendien is er de rust en de ruimte die Mumbai ontbeert. Op termijn moet Karwar het nieuwe maritieme hoofdkwartier van Mumbai overnemen.
  Mumbai is eigenlijk nooit geschikt geweest als grote moderne marinehaven. De stad is van oudsher een handelspost en van groot commercieel belang. De drukte in de haven hindert de marine en bovendien maakt de nabijheid van gebouwen als het Taj Mahal Hotel en de effectenbeurs de basis kwetsbaar voor spionageactiviteiten. De geestelijk vader van Project Sea Bird, admiraal b.d. Dawson, in 1971 tijdens de oorlog met Pakistan Director of Naval Operations, zegt hierover in het Indiase tijdschrift Frontline (11-9-1998): "De marinebasis was als een open boek voor iedereen die in het Taj Mahal Hotel, het gebouw van de effectenbeurs of op de enorme koopvaardijschepen zat. In 1971 werden hierdoor grote fouten gemaakt. Er moest iets aan gebeuren. Mumbai was een hopeloze plek voor een marinebasis". Ook in 1961, het jaar dat Goa werd heroverd op de Portugezen, bleek een spion het opstomen van de Indiase vloot vanuit de haven in Mumbai verraden te hebben.


Geschillen

In 1984 wordt een marinedetachement opgezet in Karwar. Kort erna geeft toenmalig premier Indira Gandhi haar 'principe'-goedkeuring aan het project, dat in belangrijke mate is gepusht door marinetopman Dawson. In oktober 1986 legt Rajiv Gandhi, die inmiddels zijn vermoorde moeder heeft opgevolgd als premier, de eerste steen. Door een chronisch onvoldoende budget en voortdurende geschillen tussen de federale regering en die van Karnataka over landaankoop en herhuisvestingsprogramma's raakt de aanleg al snel in het slop. Twaalf jaar later, in 1998, getuigen niet meer dan een paar tijdelijke bouwsels en een eenheid van de Kustwacht van de aanwezigheid van de Indiase marine.
  Pas in augustus 1998 kan het (her)startsein worden gegeven, nadat het ministerie van defensie voldoende garanties heeft afgegeven voor de rehabilitatie van de huidige bewoners van het projectgebied. Het Hoog Gerechtshof van Karnataka had eerder de evacuatie van bewoners verboden wegens het ontbreken van voldoende compensatiemaatregelen. De bouw heeft gevolgen voor ongeveer vier- tot achtduizend families. Uitstel van de grondaankoop heeft de prijzen ondertussen verveelvoudigd.
  Volgens de huidige plannen zal Project Sea Bird worden gerealiseerd over een lengte van 23 km. Schattingen over de totale waarde van het megaproject lopen in de vele miljarden guldens. Frontline noemt in 1998 een bedrag van 250 miljard roepies, omgerekend zo'n 12,5 miljard gulden; het Amerikaanse militaire tijdschrift Defense News heeft het over 15 miljard gulden. Verwacht wordt dat het nog 20 tot 25 jaar zal duren voordat het totale project is afgerond. Het is een van de meest ambitieuze projecten van de Indiase marine, maar staat onder grote financiële druk vanwege concurrerende programma's, zoals dat voor een nieuw vliegdekschip. Na de bijna-oorlog tussen India en Pakistan van afgelopen zomer is het draagvlak voor een verhoging van de defensieuitgaven echter aanzienlijk toegenomen.


Nederlandse inbreng

In 1989 wint een consortium van Nederlandse en Australische ingenieursburo's een opdracht om een plan voor de bouw van de haven op te stellen. Architectenbureau Haskoning treedt op als Nederlandse penvoerder. Verder zijn Rijkswaterstaat, scheepsbouwkundig bureau Nevesbu en Grondmechanica Delft bij de order betrokken. Na het ontwerpen zullen de Nederlanders toezicht houden op de uitvoering. Volgens een woordvoerder van Haskoning gaat het om ongeveer 30.000 mensweken, oftewel een omzet van zo'n dertig miljoen gulden. Gedurende vijftien jaar zullen er gemiddeld vijf mensen in India zitten. Dagblad Trouw meldt indertijd (21-2-1989): "Het gaat om een defensie-order, die de Indiase regering geheel zelf zal bekostigen. Moor (de woordvoerder van Haskoning, FS): 'Dit project staat helemaal los van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking.' Een toevallig verband met het doel van minister Bukman om in India met ontwikkelingsgelden zoveel mogelijk te doen op het gebied van de waterinfrastructuur, bestaat er niet."
  Van de nieuwe impuls die het project vorig jaar kreeg heeft Ballast Nedam direct profijt. De baggerpoot van het bedrijf gaat voor 120 miljoen gulden de haven en het toegangskanaal baggeren, het fundament,voor drie golfbrekers aanleggen en het haventerrein opspuiten.


Wapenembargo

Hoewel er een Nederlands wapenembargo tegen India van kracht is, kan Ballast Nedam zonder problemen in Karwar aan de slag. Bouw- en baggerwerkzaamheden voor militaire doeleinden staan niet als zogenaamde strategische goederen te boek en zijn daarmee niet vergunningsplichtig. Een maas dus in de regelgeving. Want hoewel Ballast Nedam een van de vijf grootste ondernemingen binnen de Nederlandse defensie-industrie is vallen de activiteiten van het bedrijf vreemd genoeg buiten het wapenexportbeleid. Dat is des te vreemder wanneer je bedenkt dat de basis bij Karwar met name wordt geroemd vanwege de uitstekende mogelijkheden die het biedt aan onderzeeërs. Indiase duikboten moeten in de toekomst dienen als de maritieme component van het kernwapenbeleid. Uit protest tegen de kernproeven kondigt Nederland een wapenembargo af, maar laat bedrijven ongehinderd bouwenaan een marinebasis waar in de toekomst kernonderzeeërs onderdak moeten krijgen. Een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken erkent dat de kwestie gevoelig ligt én op Europees niveau aan de orde wordt gesteld. Tijdens het aanstaande overleg in de Tweede Kamer over het wapenexportbeleid zal de kwestie zeker ter sprake komen. SP-er Van Bommel heeft Kamervragen over de kwestie gesteld en Apostolou (PvdA) heeft aangekondigd de order ter discussie te stellen.

xxx




begin document

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 10 januari 2000