Mensensafari's op de Andamanen

Jarawa-stam staat onder druk



Een video waarop halfnaakte vrouwen van de inheemse Jarawa-stam op de Andamaneilanden dansen voor toeristen heeft onlangs voor veel ophef in India en daarbuiten gezorgd. De stam leeft al zestigduizend jaar geïsoleerd en probeert zich te beschermen tegen invloeden van buitenaf. Nu touroperators uit eigenbelang safari's door Jarawagebied organiseren, zonder dat de regering dit direct veroordeelt, staat de cultuur en leefwijze van de Jarawa onder druk.

De Jarawa zijn een stam van jagers en verzamelaars op de Andamaneilanden. Ze jagen met pijl en boog op wilde zwijnen, schildpadden en vis. In het bos verzamelen ze bessen en fruit en oogsten ze de honing van bijen. De stam leeft nomadisch in groepen van zo'n veertig tot vijftig mensen. Soms gebruiken ze tijdelijke schuilplaatsen voor directe familieleden en soms grotere huizen voor de hele groep. Veel meer is niet bekend van de Jarawa.

Ziektes en migratie
De voorouders van de Jarawa en de andere stammen op de Andamanen zijn waarschijnlijk via de eerste succesvolle menselijke migraties uit Afrika op deze eilanden, die nu aan India toebehoren, terechtgekomen. De Andamanen zijn bekend sinds de oudheid, maar tot vrij recent niet vaak bezocht. De leefgebieden van de Jarawa waren van oudsher voornamelijk verspreid over de zuidelijke Andamanen en de nabijgelegen eilandjes. Door de komst van de eerste Britse nederzettingen aan het eind van de 18e eeuw, zijn deze vermoedelijk grotendeels ontvolkt geraakt door ziektes die de Britten met zich meedroegen. Geleidelijk hebben de Jarawa nieuwe leefgebieden gezocht in het westen van de Andaman-eilanden. De immigratie vanaf het vasteland van India en vanuit Myanmar, welke ongeveer twee eeuwen later is begonnen, heeft dit proces versneld. Enkele honderdduizenden Indiase ‘kolonisten’ wonen nu op de eilanden, waarbij de Jarawa met hun 240 leden in het niet vallen.

Contact met de buitenwereld
‘Jarawa’ betekent vreemdeling of ‘de andere mensen’ in de Andamaanse taal. De mensen die wij de Jarawa noemen, noemen zichzelf ‘Ya-eng-nga'. Anders dan de Onge of de Groot-Andamanezen, die ook op de eilanden leven, kozen ze vrijwillig voor een geïsoleerd bestaan. Pas in 1998 kwamen de eerste Jarawa zonder pijl en boog hun bos uit. Van het weinige van wat te verstaan is van hun taal, lijkt het dat druk van stropers aan de kust hen naar het binnenland heeft verdrongen, naar de hoofdweg die hun land doorkruist en naar de kolonistendorpen.
De belangrijkste bedreiging voor het voortbestaan van de Jarawa is de aantasting van hun reservaat door de komst van een weg door hun bos in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Deze weg brengt kolonisten, stropers, houthakkers en toeristen naar hun land. Door deze aantasting van hun leefruimte hebben de Jarawa ook kennisgemaakt met ziekten als mazelen en griep. Tegen deze ziekten hebben ze geen weerstand. Een epidemie kan een hele stam in enkele maanden compleet uitroeien.
Sinds 1998 heeft naar alle waarschijnlijkheid honger de Jarawa steeds meer richting de buitenwereld gedreven en zijn de stamleden zelf steeds vaker de initiatiefnemers geweest van contact met mensen buiten de eigen stam. Alle contact, vooral met toeristen, blijft uiterst gevaarlijk voor de Jarawa. Het is juist hun vijandige reputatie geweest die de Jarawa en hun land heeft beschermd tegen een invasie van nieuwkomers.

Dansen voor toeristen
Toerisme lijkt een positieve invloed op de cultuur en levenswijze van inheemse stammen te hebben. Door de interesse voor hun cultuur zouden stammen deze zelf meer gaan waarderen. Hun identiteit zou onderstreept worden. Toerisme heeft echter vrijwel overal een negatief effect gehad op de cultuur van inheemse stammen. Een groot probleem bij de Jarawa zijn de ‘sightseeing tours’ die worden geëxploiteerd door sommige particuliere toeristische bedrijven. Dit zijn excursies naar de leefgebieden van de Jarawa, waarbij toeristen de Jarawa bekijken, fotograferen of proberen met ze in contact te komen. Tijdens de excursies gooien de toeristen biscuitjes en ander voedsel uit auto's, zoals ook wel gebeurt tijdens een safari.
In een recent aan het licht gekomen video van een toerist is te zien dat halfnaakte Jarawa-vrouwen door een politieman die zich buiten beeld bevindt worden gedwongen om te dansen voor toeristen. Het beeldmateriaal heeft voor veel ophef gezorgd in India en ook daarbuiten. Daags na de opgedoken controversiële video heeft de politie op de Andaman- en Nicobar-eilanden twee personen gearresteerd in verband met de zaak. De politie zei in een verklaring dat de eigenaar van een cadeauwinkel en een taxichauffeur zijn gearresteerd nadat bleek dat het duo met toeristen het beschermde land van de Jarawa bezocht en video-opnames maakte.

Regels met voeten getreden
Sinds 1993 heeft Survival International, een mensenrechtenorganisatie die probeert inheemse stammen te beschermen, er bij de Indiase overheid op aangedrongen om de hoofdweg op het eiland, de Andaman Trunk Road, te sluiten. Zo kan het land van de Jarawa worden beschermd en kunnen ze hun eigen beslissingen nemen over hun toekomst. In maart 2008 heeft de toeristische dienst van de Andaman- en Nicobar-eilanden de exploitanten van de tours opnieuw gewaarschuwd dat contact met Jarawa verboden is volgens de ‘Verordening tot bescherming van inheemse stammen’ van 1956. Ook het fotograferen en het aanbieden van autoritjes aan Jarawa stamleden is verboden. Iedereen die deze verordening overtreedt kan worden vervolgd. In 2004 hebben de autoriteiten nog eens benadrukt dat de Jarawa hun eigen toekomst mogen bepalen en dat interventie van buitenaf tot een minimum beperkt dient te worden. Deze regels worden echter

Jarawa worden gefilmd door toeristen

De tsunami overleefd

Hoe de Jarawa de vloedgolven van de tsunami van 2004 relatief ongeschonden konden doorstaan is onbekend. Experts stellen dat de stam al duizenden jaren ervaring heeft opgedaan met de zee en haar bewegingen. Ze zouden volgens antropologen zelfs hun eigen intuïtieve waarschuwingssysteem hebben ontwikkeld, gebaseerd op plotselinge veranderingen van de wind, of het gedrag van zeedieren en vogels. Waarschijnlijk konden de Jarawa daardoor in 2004 bijtijds vluchten voor het geweld van het water.

openlijk met voeten getreden. Dagelijks gaan meer dan vijfhonderd toeristen met particuliere bedrijfjes op pad om de Jarawa te bekijken. Officieel zou het gaan om een doorreis naar legitieme bestemmingen buiten het reservaat.

Beestachtig
Sinds januari 2010 hebben Survival en andere organisaties telkens aan de bel getrokken bij de autoriteiten van de Andaman-eilanden om de hoofdweg te sluiten. Iedere keer zonder resultaat. Uit een heimelijk opgenomen gesprek van een journalist met een touroperator die tien- tot vijftienduizend roepie (155-230 euro) vroeg om de politie om te kopen, blijkt dat de inmiddels beruchte ‘mensensafari’s’ op de Andaman-eilanden nog steeds doorgang vinden. Tevens leveren de geluidstapes nieuw bewijs dat de politie direct betrokken is bij dit schandaal. Tijdens de onrust die is ontstaan naar aanleiding van het aan het licht komen van deze zogenaamde mensensafari’s hebben zowel de nationalistische hindoe-partij BJP als de minister van Inheemse Zaken V. Kishore Chandra Deo gesteld dat de Jarawa zouden moeten worden ‘gemainstreamed’. De minister zou de levensstijl van de Jarawa zelfs hebben omschreven als ‘beestachtig’.

Gedwongen assimilatie
Iedere poging om de Jarawa onvrijwillig te onderwerpen aan ‘mainstreaming’ zal uitlopen op een ramp. ‘Met mainstreaming bedoelen de autoriteiten in werkelijkheid niets anders dan assimilatie in de Indiase samenleving’, stelt Sophie Grig, hoofd campagnestrategie bij Survival. De internationale gemeenschap beschouwt gedwongen assimilatie al tientallen jaren als onacceptabel. In brede kring wordt erkend dat dit rampzalige gevolgen heeft voor inheemse volken. Als inheemse stammen gedwongen worden op te gaan in de ‘mainstream’ samenleving, krijgt men te maken met een dramatische toename op het gebied van ziektes, depressiviteit, verslaving en zelfdoding.

Beschermen tegen de buitenwereld?
De directeur van Survival International, Stephen Corry, legde onlangs de volgende verklaring af: ‘Het is toch wel heel bijzonder dat de plaatselijke regering zich nu pas realiseert wat de impact is van deze mensensafari’s. Survival schreef de overheid al in 2010 aan om deze kwestie onder de aandacht te brengen. Als ze dit probleem serieus willen aanpakken, dan moeten ze de Andaman Trunk Road sluiten, tien jaar nadat het Hooggerechtshof hen daartoe verplichtte. Dat is de enige echte oplossing.’
De vraag blijft hoe je volkeren en hun leefgebieden het best kunt beschermen tegen invloeden van buitenaf. Je kunt natuurlijk een verbod uitvaardigen, maar lastiger is het om te controleren of dat verbod ook wordt opgevolgd door lokale overheden en particulieren met eigen belangen. Controle over een groot gebied blijft moeilijk realiseerbaar, hoe goed de bedoelingen ook zijn. Zelfs als het initiatief tot contact van de stamleden zelf komt, blijven gevaren als ziektes bestaan. Bovendien zal er toch een veranderingsproces op gang komen, opgedrongen of niet.
Toch zijn in deze zaak ook lichtpuntjes te vinden. Zolang er organisaties zijn die zich het wel en wee van inheemse stammen aantrekken en bekend maken wat hen bedreigt of overkomt, zal de internationale publieke opinie een factor zijn waar lokale belanghebbenden rekening mee dienen te houden.

XXX
foto's: Survival

Meer info: www.survivalinternational.nl/stammen/jarawa
terug
MVO
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 20 maart 2012