Kansen voor Dalits in Indiase 'Silicon Valley'

Garuda Mall in Bangalore (foto: A b r a h a m   C ,   f l i c k r . c o m)

Mani Kandan start zijn computer op. Het apparaat brengt een zoemend geluid voort, dat het hele kamertje vult. 'Ik wil softwarespecialist worden,' zegt Mani vastberaden. Hij beweegt behendig met zijn hand over de muis, het scherm komt langzaam tot leven. 'Ik hou van computers. Als ik later een goede baan heb, hoeven mijn ouders niet meer zo hard te werken. Dan krijgen zij het ook beter.'
Mani Kandan (14) woont met zijn familie in een piepklein huisje in een van de vele slums die schuilgaan tussen de snelgroeiende wijken van de middenklasse. Zijn ouders zijn Dalits: kastelozen. De slums van Bangalore worden voor ongeveer 95 procent bevolkt door mensen die binnen het traditionele Indiase kastensysteem als onrein worden beschouwd en al drieduizend jaar worden uitgesloten en onderdrukt. Hoewel kastendiscriminatie tegenwoordig officieel verboden is, doen Dalits ook in het moderne India het zwaarste werk voor het laagste loon. Mani's moeder maakt 's morgens vroeg vier huizen schoon en werkt daarna in een bouwput. Zijn vader verhuurt zich als koelie.

Volgens Chandra Bhan Prasad, een Dalit die als columnist voor dagblad The Pioneer werkt, heeft de oude hiërarchie zijn langste tijd gehad: 'Het kapitalisme heeft de potentie om het kastenstelsel uit te wissen. De markteconomie brengt een heel ander criterium voor succes met zich mee. Vroeger kon een brahmaan uit de hoogste kaste zijn status nog heel lang ophouden zonder geld. Nu stelt diezelfde brahmaan niets meer voor als hij geen mobiele telefoon heeft. Het gaat er niet om uit welke kaste je komt, het gaat erom wat je bezit'. Mensenrechtenactiviste Ruth Manorama ziet het anders: 'Het kapitalisme lost niets op. De economische boom heeft de kloof tussen arm en rijk alleen maar vergroot. De IT-industrie heeft voor welvaart gezorgd, maar de Dalits profiteren daar niet van.'

Manorama is al vijfentwintig jaar actief in de slums van Bangalore. Door spaargroepen op te zetten en microkredieten te verstrekken, moet de ergste misère bestreden worden. In een van de smalle straatjes, temidden van kookpotten en wapperend wasgoed, vertelt Manorama dat de computer van Mani Kandan tweedehands is aangeschaft. Met een microkrediet van vijfduizend roepie (75 euro). Mani's ouders hebben het voorschot op de toekomst van hun zoon nog niet kunnen aflossen. Manorama: 'Mani heeft talent. Maar om in de IT te werken moet je afgestudeerd zijn en de juiste mensen kennen. De Dalits die het zover brengen, maken deel uit van een kleine minderheid.'

'In de wereld van de IT wordt niet naar afkomst gekeken,' zegt Hans Rooijmans: 'Het gaat niet om kaste maar om competentie.' Rooijmans, een Nederlander met een brilletje, is in Bangalore neergestreken om een nieuwe tak van het internationale IT-bedrijf Logica op te zetten. In een immense kantoortuin, in compartimenten verdeeld door schotten waar gele Logica-vlaggetjes in zijn geprikt, zitten jonge Indiërs naar beeldschermen te turen.
Rooijmans heeft het afgelopen jaar tweehonderd nieuwe mensen aangenomen die het beheer van grote Europese computersystemen vanuit India mogelijk moeten maken: 'Ik zou niet weten hoeveel Dalits hier werken. Onze afdeling voor human resource kijkt alleen naar de vaardigheden van sollicitanten. Daarom zitten we hier. India heeft een groot reservoir van IT-specialisten en de arbeid is natuurlijk goedkoop.' De Indiase pr-dame die per se bij het gesprek aanwezig wil zijn, grijpt haastig in: 'Hans, you shouldn't say that! Het is beter om te zeggen dat Logica arme mensen ook een kans wil geven!'

Mani Kandan zit nog steeds achter de computer die hij maar half de zijne mag noemen. Het woonkamertje is volgestroomd met Dalit-kinderen uit de buurt, die aandachtig over zijn schouder meekijken. 'Kijk, als je hier klikt, verschijnt daar een icoontje.' Mani geeft les. Iedere dag, na schooltijd, onthult Bangalore's jongste softwareleraar de geheimen van het digitale tijdperk aan een nieuwe generatie slumbewoners. Hier is competentie inderdaad sterker dan kaste. Nu alleen nog even die lening afbetalen.

xxx

Outcast Heroes is een documentaire in een reeks van Fatusch Productions over waardevolle initiatieven in de strijd tegen kastendiscriminatie in het hedendaagse, moderne India.

De documentairereeks laat zowel groepen en individuen zien die greep op hun eigen situatie proberen te krijgen door te ijveren voor het herstel van hun rechten en menselijke waardigheid voor Dalits. Dit streven naar emancipatie en verandering wordt echter bemoeilijkt door een drietal fikse obstakels: de erfenis van drieduizend jaar uitsluiting en onderdrukking (het verleden); de nieuwe economische situatie die bepaald wordt door urbanisatie, industrialisatie en globalisering (het heden) en ten derde het feit dat India prachtige regels en voorzieningen kent ten gunste van Dalits, maar waar het schort aan de implementatie ervan (de rol van de overheid). Bovendien gaat deze strijd voor emancipatie gepaard met een toename van geweld tegen Dalits. De documentaire probeert een compleet beeld te maken van een complexe realiteit aan het begin van deze 21ste eeuw en stelt de kijker, het bedrijfsleven, het maatschappelijk middenveld en de politiek (in zowel Nederland en Europa als in de Zuid-Aziatische regio) voor een bijzondere uitdaging kastendiscriminatie een halt toe te roepen. Outcast Heroes zal vanaf het najaar 2008 worden uitgezonden en gedistribueerd. Productiebedrijf Fatusch Productions zal dan samen met overheidsinstellingen, kennisinstituten, maatschappelijke organisaties, ontwikkelingsorganisaties en filmfestivals diverse vertoningen / debatten / evenementen organiseren. Een trailer van de film is reeds vertoond in het Europees Parlement in Brussel op 3 juni 2008 gedurende We are not untouchable: 260 million reasons why Europe should act, een expositie over kastendiscriminatie. Tevens draait de documentaire tijdens een publieksactiviteit die het Dalit Netwerk Nederland (DNN) in samenwerking met Fatusch Productions organiseert op 26 november 2008. Thema van de middag is wat Nederland via de politiek en het bedrijfsleven kan doen aan kastendiscriminatie. Zie ook: www.dalits.nl of www. indianet.nl. In India wordt de documentaire verspreid via de National Campaign on Dalit Human Rights, een koepel van talloze Dalit-organisaties die zich zowel lokaal, nationaal als internationaal inzetten om de positie van de Dalits te verbeteren. Zij maken deel uit van het International Dalit Solidarity Network (IDSN) waarin ontwikkelings- en mensenrechtenorganisaties uit de hele wereld campagne voeren tegen kastendiscriminatie in India en elders. Zie voor meer informatie: www.fatusch.nl