terug
Uit: India Nu 148 (mrt-apr 2004)



Hiv/aids-preventie

Gratis condooms alleen kunnen aids niet stoppen



Het aantal hiv-infecties in India stijgt de laatste jaren schrikbarend. Zowel de Indiase overheid als een groot aantal ngo's probeert een verdere verspreiding te voorkomen. xxx werkte als trainee voor één van deze ngo's, Prepare, in de deelstaat Andhra Pradesh en bezocht een aantal klinieken voor aids-patiënten. Daar zag hij de machteloosheid van hulpverleners ten opzichte van de stigmatisering van patiënten. En hun beperkte mogelijkheden om nieuwe infecties te voorkomen en zieken te behandelen.

Sinds het eerste geval van aids in India in 1986 is het land in vergelijking met bijvoorbeeld zuidelijk Afrika redelijk gevrijwaard gebleven van de ziekte. Het door de overheid in het leven geroepen National Aids Control Program (in 1992 overgegaan in de National Aids Control Organisation) kon lange tijd de relatief lage druk redelijk aan. De laatste jaren grijpt het hiv-virus echter steeds meer om zich heen; het percentage van 1 procent hiv-infecties op de gehele bevolking is relatief laag in vergelijking met Afrika, maar op een miljard inwoners is dat nog altijd een groep van 10 miljoen geïnfecteerden. Ook in vergelijking met de omringende landen is dat percentage hoog. De schattingen van het aantal hiv-geïnfecteerden lopen overigens uiteen van 5 tot 12 miljoen patiënten. Door geringe informatie over met name rurale gebieden kan dit percentage volgens experts ernstig onderschat zijn. Diezelfde experts wijzen op het feit dat 90 procent van de hiv-patiënten zich in de productieve leeftijdgroep van 15- tot 44-jarigen bevindt.


  Van stad naar platteland

Lange tijd was het virus met name actiefin de steden, vooral in Mumbai (Bombay) met haar urbane problematiek van prostitutie en gebrek aan hygiëne. Door migratie, truckers en de daaraan gerelateerde opkomst van prostitutie en onveilige seks op het platteland is het aantal geïnfecteerden in rurale gebieden toegenomen. Daar groeit nu het gevaar van een grootschalige epidemie. In de deelstaat Andhra Pradesh zijn er bijvoorbeeld geen ziekenhuisbedden meer te vinden voor de meest schrijnende gevallen. De druk op de vele non-gouvernementele organisaties (ngo's) in gezondheidszorg neemt dan ook toe. In India houden zich zo'n zevenhonderd ngo's daadwerkelijk bezig met de bestrijding van hiv/aids. Meer dan symptoombestrijding lijkt dit echter niet te zijn: voor een daadwerkelijke bestrijding van de ziekte moeten ngo's, overheden, donoren én de private sector een geïntegreerde aanpak ontwikkelen.
Eén van de vele ngo's die zich met gezondheidszorg bezighoudt is de relatief grote ngo Prepare, die projecten heeft lopen in Andhra Pradesh, Orissa en Tamil Nadu. Prepare houdt zich bezig met alle aspecten van (met name rurale) ontwikkeling en richt zich in Andhra Pradesh vooral op de traditionele vissersgemeenschappen aan de kust van de Baai van Bengalen. Hiernaast heeft Prepare echter ook deelprojecten lopen in de gezondheidszorg. Eén van deze projecten wordt gefinancierd door Simavi en uitgevoerd vanuit een gezondheidskliniek in Chilakaluripet, een klein dorp in het middenwesten van de deelstaat dat relatief veel aids-gevallen kent. Het is een dorp als zo vele in India: druk, dichtbevolkt en zéér onhygiënisch. Open riolering doet het dorp stinken en met name de waterhuishouding is een bron van ziektes.


  Geld belangrijker dan gezondheid

Chilakaluripet ligt aan de National Highway 5 en kent hierdoor veel doorgaand verkeer, en daarmee ook veel vrachtwagenchauffeurs die het dorp bezoeken. De doelgroep van de kliniek bestaat uit een groep van driehonderd prostituees die langs de snelweg hun tippelzone hebben en zo'n vijfentwintigduizend truckers die deze prostituees bezoeken. Door middel van gedragsveranderende communicatie moedigt Prepare met name condoomgebruik aan. De overheid steunt deze aanpak door het verstrekken van gratis condooms.
Onder de truckers heerst echter een hartgrondige afkeer van condoomgebruik en omdat er nauwelijks gebruik wordt gemaakt van het vrouwencondoom vindt er, niet zelden onder druk van de man, nog steeds veel onveilige seks plaats. Vaak kunnen de vrouwen de (financiële) druk niet weerstaan om, voor een bedrag dat als lucratief wordt gezien, onveilige seks te hebben. In een gemeenschap waar het gemiddelde dagelijkse loon op zestig roepies is en de 'diensten' van een prostituee per klant tweehonderd tot vijfhonderd roepies opbrengen, komt gezondheid niet altijd op de eerste plaats. Vanwege een totaal van twee miljoen prostituees in India heeft de hierboven geschetste problematiek enorme gevolgen.


  Op straat gezet

De klinieken van Prepare zijn ook een opvangplek voor die prostituees, truckers en anderen die hiv-geïnfecteerd zijn. Zoals voor de vrouw die met tranen op haar wangen een kliniek binnenliep. Ze was gestopt met werken als prostituee en van het daarmee gespaarde geld had ze een huisje gebouwd voor haar en haar zoon. Nu in het dorp bekend was geworden dat zij hiv-positief is, heeft haar zoon haar uit haar eigen huis gezet. Sindsdien leeft ze zonder bron van inkomsten op straat.
In een naburig dorp werd een met aids besmette man ingeschakeld om voorlichting over condoomgebruik te geven aan prostituees. Een te prijzen initiatief, maar de opkomst was laag en over de gegeven voorlichting werd met name van mannelijke zijde lacherig gedaan. De prostituees zélf bleven keurig zitten en hadden een geïnteresseerd luisterend oor. Zoals gezegd, bepaalt de man echter nog steeds of er condooms worden gebruikt. Wanneer de mannen echter bij een informele voorlichting al geen trek in condoomgebruik hebben, zal dat op het moment suprème niet veel beter zijn.


  Levens verlengen, maar niet kunnen redden

Het zijn slechts enkele voorbeelden van de inbreuk die de ziekte maakt op het leven van patiënten in een dorp in India. Gevallen waartegen een ngo veelal machteloos staat. De samenwerking met overheidsziekenhuizen werpt weinig tot geen vruchten af door het tekort aan bedden en de veelal armzalige kwaliteit van het personeel en de medische voorzieningen in die ziekenhuizen. De patiënten die zich tot Prepare wenden, kunnen daarom nauwelijks geholpen worden: de ingeschakelde doktoren beschikken niet over de juiste diploma's en apparatuur om hen te behandelen en schrijven slechts (gratis) medicijnen voor tegen de ergste kwalen van de ziekte. Het belang van betere apparatuur en training werd duidelijk toen een aids-patiënt binnenkwam met scheurende buikpijnen: de doktoren wilden de aan tbc lijdende patiënt graag inwendig onderzoeken, maar hadden daarvoor de apparatuur niet.
De noodzaak tot overheidsingrijpen is dan ook hoog. Zelfs met alle goede bedoelingen van een ngo als Prepare is gezondheidszorg in een regio zonder enige vorm van sanitaire basisvoorzieningen een mission impossible. Het overheidsbudget voor de gezondheidszorg wordt met name aangewend voor het beperken van bevolkingsgroei en de daarvoor beschikbaar gestelde gratis condooms worden bij wijze van dekmantel onder de noemer aids-preventie geschaard. Zodoende wordt aan de échte noodzaak, een geïntegreerde armoedebestrijding en gezondheidszorg, geen aandacht geschonken. De gezondheidsklinieken van een ngo zijn hierdoor niet meer dan een welkome verlenging van het leven van de aids-patiënten, terwijl een doelgericht overheidsbeleid levens zou kunnen redden.

xxx
(foto's: WHO)

Voorlichting over hiv/aids aan truckers in Delhi

achtergrondfoto: Kamatipura Red Light District in Mumbai

terug
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 5 augustus 2005