terug
Uit: India Nu 102 (jul-aug 1996)


Groepskredieten

Bank voor de armen succesvol



De Grameen Bank uit Bangladesh was de eerste bank die leningen mogelijk maakte voor de allerarmsten. Over de hele wereld wordt het voorbeeld van deze bank gevolgd. Hoewel de leners geen onderpand kunnen geven, blijken ze trouwe spaarders die bijna altijd op tijd aflossen.

Indiase niet-gouvernementele organisaties (ngo's), die het concept van de Grameen Bank geheel of gedeeltelijk uitvoeren, hebben zich eind 1995 georganiseerd in INDNET. INDNET bereikt ruim 10.000 arme families die samen Rs 2.130.000 spaargeld hebben uitstaan bij de aangesloten ngo's. Aan de families is voor Rs 8.800.000 aan leningen verstrekt. Een van de Indiase ngo's die aangesloten is bij INDNET is de Society for Helping Awaken the Rural poor through Education (SHARE) in Andhra Pradesh.

Op donderdagochtend om half zeven komen de groepen bij elkaar in een centrum in Chanaypalam. De vrouwen zitten per groep in rijen achter elkaar. Ze hebben allemaal hun eigen plaats waardoor in één oogopslag te zien is wie er afwezig is. Wanneer de veldwerkers van SHARE begroet zijn, leggen zowel de veldwerkers als de groepsleden een belofte af. De veldwerkers verklaren: "We werken voor de rurale armen en nemen zelfs geen glas water aan van de leden. In de dorpen is de religieuze achtergrond van de leden niet van belang. Alle kasten en religies nemen deel aan de activiteiten van SHARE. We werken alleen met de armen in de dorpen en accepteren geen politieke inmenging. God is getuige van ons werk." De vrouwen dreunen hun belofte op: "Het is onze plicht om ons inkomen te verhogen. Het is onze plicht om groeps- en centrumleden te helpen. Het is onze plicht om de winst gemaakt met de lening van SHARE te gebruiken om onze familie uit de armoede halen. We motiveren onze kinderen om naar school te gaan en betalen de lening terug in wekelijkse termijnen. God is getuige van deze belofte."
Na het afleggen van de beloften wordt de presentielijst ingevuld. Er zijn enkele leden ziek en een vrouw komt een paar minuten te laat. Als ze gevraagd wordt om een boete te betalen protesteert zij, maar de centrumleidster accepteert geen enkel excuus.
De groepsleidsters verzamelen het spaargeld en de aflossingen van de leningen binnen hun groep. De veldwerkers voeren de boekhouding voor een deel ter plekke uit, waarna de boekjes worden teruggegeven. Aan het eind van de bijeenkomst worden de vrouwen bemoedigend toegesproken en leggen de vrouwen nogmaals de belofte af.


Discipline

Het sterk groeiende SHARE werkt in twee plattelandsgebieden in Andhra Pradesh, de districten Karnool en Guntur. In beide districten is een afdelingskantoor geopend van waaruit centra bediend worden. Een centrum bestaat uit maximaal zeven groepen van elk vijf vrouwen. De groepen vormen de basis voor de kredietverlening. De leningen worden verstrekt uit door hen verzameld spaargeld dat is aangevuld met geld van de Grameen Bank, SIDBI en Friends of Women's World Banking.
Groepsleden sparen samen en staan samen garant voor de terugbetaling van SHARE-leningen aan groepsleden. De groepsleden controleren de besteding van de leningen. Het conventionele onderpand (eigendom of vast inkomen) is vervangen door controle; om deze goed te laten werken zijn de groepen gevormd en krijgen ze een training.
De vrouwen bepalen zelf met wie ze een groep vormen. De groep moet wel aan een aantal criteria voldoen. Zo moeten de vrouwen een min of meer gelijke sociaal-economische status, leeftijd en scholingsniveau hebben. Tevens moeten ze bij elkaar in de buurt wonen, maar mogen geen naaste familie van elkaar zijn. Als een groep aan deze voorwaarden voldoet krijgen de leden gedurende zeven dagen een training. Tijdens de training komen de groepsleden dagelijks een uur in de vroege ochtend bij, elkaar om de procedures en regels te bespreken. De vrouwen mogen niet eten, roken en onderling praten tijdens een bijeenkomst. Iedere vrouw krijgt een vaste zitplaats in de rij toebedeeld; de groepsleidster komt links te zitten met naast haar de secretaris en de andere drie leden. Iedereen moet de regels en procedures kunnen vertellen en de belofte kunnen afleggen. Als de vrouwen geen handtekening kunnen zetten leren ze om hun naam te schrijven, wat vaak met stokjes in het zand geoefend wordt. Dit is nodig om de benodigde papieren te kunnen ondertekenen. Het kunnen schrijven van hun eigen naam (in plaats van het zetten van een vingerafdruk) verhoogt het zelfvertrouwen van de vrouwen. Om het spaargedrag van de groepsleden te testen moet ieder lid gedurende vijf dagen dagelijks 40 paise sparen. Als na deze periode het bedrag van Rs 2 niet getoond kan worden door alle groepsleden wordt de groep ongeschikt bevonden.
Discipline geldt voor zowel de leden als de veldwerkers. Groepsleden dienen alle bijeenkomsten bij te wonen. Slechts uitzonderlijke gevallen zoals ziekte worden geaccepteerd als geldig excuus voor verzuim. Zowel leden als veldwerkers die te laat verschijnen op de bijeenkomsten krijgen een boete van Rs 1. Als ze meer dan vijf minuten te laat zijn dan wordt de boete verdubbeld. Deze boetes komen ten goede aan de gezamenlijke pot.


Stap voor stap

Alle SHARE-leden zijn verplicht om wekelijks een bedrag van twee roepies te sparen. Per groep wordt dit spaargeld verzameld. Als een lid een lening van SHARE neemt wordt 95 procent van dat krediet door de lener gebruikt. De resterende 5 procent wordt in de groepspot gedeponeerd. De helft van de groepspot mag worden gebruikt voor het geven van krediet aan de groepsleden in noodgevallen. De groepsleden bepalen hiervoor zelf de voorwaarden en condities. In de praktijk worden deze leningen voornamelijk aan medische zorg besteed.
De vrouwen kunnen ook een lening van SHARE krijgen voor de financiering van werk en huisvesting of het overbruggen van periodes waarin weinig werk voorhanden is. Dit zogenaamde overbruggingskrediet wordt vooral gebruikt in de periode van juni tot oktober. De kredietverlening is trapsgewijs opgebouwd, dat wil zeggen dat de leden ieder jaar een groter bedrag kunnen lenen als ze het vorige krediet terugbetaald hebben.
Leningen worden overigens niet aan alle groepsleden tegelijkertijd gegeven. Twee leden krijgen een lening en pas vier weken later kunnen twee andere leden een lening krijgen. Weer een maand later is de groepsleidster aan de beurt. De SHARE-leningen moeten in 50 wekelijkse termijnen van gelijke grootte terugbetaald worden. De rente is 15 procent per jaar. Met die rente worden onder andere de overheadkosten gedekt. Als de terugbetaling van de lening problematisch is vanwege de slechte opbrengst van de investering dan kan de lening tijdelijk bevroren worden voor een periode van drie maanden waarna de terugbetaling hervat moet worden.


Strijkijzer

De meeste vrouwen werken als dagloners voor een bedrag dat vaak minder is dan 25 roepies per dag. Een SHARE-lening stelt ze in staat hun inkomen te verbeteren door bijvoorbeeld een buffel of geiten te kopen, of door een handel in groenten, fruit of katoen te beginnen. Een vrouw heeft bijvoorbeeld geld geleend voor een klein winkeltje annex theestalletje. Een ander gebruikte het krediet voor een strijkijzer en een wagentje waarmee ze de huizen af kan gaan om kleren te strijken. Nu kan ze meer huizen langs dan vroeger en hoeft niet elke dag 15 roepies te betalen voor de huur van een strijkijzer.
Sinds maart 1996 kunnen leningen worden afgesloten voor de verbetering van huisvesting. Tijdens een bijeenkomst van de SHARE-leden hebben de vrouwen aangegeven dat zo'n lening niet groter mag zijn dan 9.000 roepies met een afbetalingstermijn van vier jaar. Ze vinden dat krediet met deze condities voor hen betaalbaar is. Om een dergelijke lening te krijgen, moeten de vrouwen een globaal bouwplan en een kostenraming opstellen. Als dit wordt goedgekeurd, moeten zij, haar echtgenoot en een groepslid een schuldverklaring tekenen. De handtekening van de echtgenoot voorkomt dat er binnen het huishouden conflicten ontstaan en die van het groepslid omdat uiteindelijk de groep garant staat voor de terugbetaling.


Geen onderpand

Experimenten met alternatieve manieren van kredietverlening aan armen bewijzen steeds weer dat de armen kredietwaardig zijn, maar dat ze een andere manier van bankieren behoeven dan die van de conventionele banken. Arme mensen kunnen geen onderpand leveren in de vorm van een regelmatig inkomen en bezittingen. Groepsvorming door armen, met name vrouwen binnen een programma als dat van SHARE, blijkt een goed alternatief te zijn. Het lijkt erop dat het model van de Grameen Bank, mits afgestemd op de lokale situatie, de armen in staat kan stellen meer sturing aan hun eigen toekomst te geven.

xxx




begin document

tijdschrift India Nu

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 26 juni 2008