terug
Uit: India Nu 123 (januari-februari 2000)






Gezondheidszorg en spiritualiteit

De kracht van gedachten


Verpleegkundigen in het Global Hospital


Als onderdeel van hun opleiding verpleegkunde hebben, Marieke Hess en xxx in het Global Hospital & Research Centre (GHRC) in India onderzoek gedaan naar de toepassing van spiritualiteit in de verpleegkundige zorg. Het spirituele gedachtegoed van Brahma Kumaris - hen tot dan toe onbekend - dat in dit ziekenhuis wordt toegepast, zou zowel op verpleegkundigen als op patiënten een gunstige uitwerking hebben.

Mount Abu, Rajasthan. Het is namiddag, een uur of vijf. Apen in het bos naast het ziekenhuis leveren zwaar strijd met elkaar om de beste plekken in de bomen. Een paar koeien kijken verveeld toe. Het theetentje tegenover het ziekenhuis is net weer open na de siësta. Intussen verzamelen wat mensen in witte kledij zich bij de driesprong vlakbij. Een busje stopt en de mensen stappen zwijgend in. Bestemming: avondmeditatie bij de Brahma Kumaris. Hun werkdag zit erop in het Global Hospital & Research Centre, het ziekenhuis dat gekoppeld is aan de spirituele beweging Brahma Kumaris.


Bewustwording en gezondheid

India kent meer ziekenhuizen die opgezet zijn door religieuze groeperingen. Naast overheids- en privéklinieken vormen zij een derde categorie in de gezondheidszorg. Het belangrijkste verschil met de eerste , twee categorieën is dat hier in meer of mindere mate het spirituele gedachtegoed in de zorg wordt toegepast, hoewel op uiteenlopende manieren.
  De vorm van spiritualiteit van Brahma Kumaris heet Raja Yoga-meditatie. Maar bij het onderzoek hebben wij ons beperkt tot de meer concrete kant ervan: Positief Denken. Spiritualiteit is een universeel begrip. Het is veel meer dan het geloof in (een) bepaalde god(en). Spiritualiteit is persoonlijke levensovertuiging in de meest brede zin van het woord: het geheel van waarden en normen en het daaruit voortvloeiend gedrag. Volgens Brahma Kumaris komen uit je kern, het spirituele deel in jezelf, je gedachten voort die aan de basis van je handelen staan. Met betrekking tot gezondheid kun je jezelf ziek denken. Maar ook weer gezond, een gegeven waar het placebo-effect op is gebaseerd.
  Veel negatieve gedachten ontstaan wanneer je niet overeenkomstig je eigen aard leeft/functioneert. Bijvoorbeeld als je bij een baan onder of boven je niveau werkt. Volgens Brahma Kumaris komt dit doordat mensen zich niet bewust zijn van hun eigen aard, zichzelf niet kennen. Positief denken is niet zomaar 'goed gehumd' zijn en af en toe tsjakka roepen, zoals Emiel Ratelband doet. Het gaat veel verder dan dat.
  Positief Denken maakt mensen bewust van hun eigen aard en handelen, én van de vraag of die twee wel met elkaar overeenstemmen. Als je je bewust bent van wie en hoe je bent, jezelf ook accepteert en daarnaar handelt, komen negatieve gedachten veel minder voor en komen positieve gedachten daar vanzelf voor in de plaats. Het maakt je stabiel en daardoor ben je in moeilijke situaties minder snel uit het veld geslagen. Het gaat bij Positief Denken om een juist gebruik van de geest; iets fundamenteels dat deel van je persoonlijkheid moet worden.
  Dat klinkt allemaal eenvoudiger dan het is. Er is ook niet een situatie te benoemen waarin je positief bent. Het is normaal dat er af en toe negatieve gedachten ontstaan. Maar het gaat erom onnodige negatieve gedachten te voorkomen. Die kosten veel energie die je beter op een goede manier kunt benutten. Om tot zo'n positieve manier van denken te komen is een lang en nooit afrondbaar proces. Waar het bij de toepassing ervan in de gezondheidszorg bijvoorbeeld op neerkomt, is dat mensen veerkracht ontwikkelen om moeilijke situaties beter te doorstaan, of dit nu gaat om extreme werkdruk bij verpleegkundigen of het omgaan met zijn ziekte door de patiënt.


Rust en vriendelijkheid

Het Global Hospital & Research Centre ligt in een rustige omgeving even buiten het centrum van Mount Abu. Het ziet er schoon en netjes uit van binnen en er is voldoende personeel. Voor de behandeling betalen alleen zij die dat kunnen. Brahma Kuniaris heeft dankzij goede banden met de overheid veel steun gehad bij de opbouw van het ziekenhuis, zowel wat het vinden van een geschikte locatie betreft als het verkrijgen van de bouwvergunningen. Het gaat financieel goed met de beweging, dankzij vele giften uit binnen- en buitenland. Zodoende is het GHRC een mooi ziekenhuis geworden, met naar verhouding goede voorzieningen.
  In de grote steden staan de beste ziekenhuizen van het land, maar in een klein stadje als Mount Abu is de kwaliteit van dit ziekenhuis een bijzonderheid. Het GHRC staat goed aangeschreven bij de meeste inwoners van Mount Abu. Met Brahma Kumaris heeft niet iedereen even veel op, maar slechts een enkeling lijkt er een aversie tegen te hebben. De meeste mensen laten Brahma Kumaris voor wat het is, maar maken graag gebruik van het GHRC. Zowel met de medische tak van het opleidingscentrum voor commando's van het Indiase leger, als met het lokale overheidsziekenhuisje, bestaat regelmatig contact. Er wordt onder andere samengewerkt door patiënten van elkaar over te nemen. Bij een bezoek aan het overheidskliniekje was echter bij de directeur ook jaloezie voelbaar jegens de goede financiële situatie van het GHRC.
  Praktisch alle specialismes die in een regulier ziekenhuis aanwezig zijn, zijn ook te vinden in GHRC. Daarnaast is er een ayurvedische en een homeopathische arts en een afdeling met magneto-therapie. Op die manier combineert het ziekenhuis reguliere met alternatieve geneeswijzen. Wie bij een ziekenhuis van een spirituele beweging denkt aan geestenbezwering en handoplegging, komt hier bedrogen uit. Medicijnen, injecties en operaties vormen de ruggegraat van de behandeling.

GHRC-Outreach programma

  Naast alle behandelingen in het ziekenhuis, organiseert GHRC ook outreach programmes. Hierbij reizen een of twee specialisten met ondersteunend medisch personeel in een busje naar omliggende dorpen waar nauwelijks of helemaal geen medische voorzieningen aanwezig zijn, om ter plekke patiënten te behandelen. Bijna alle artsen en verpleegkundigen zijn verbonden aan Brahma Kumaris. Degenen die dat niet zijn, zijn toch deel van de 'familie', en niet verplicht de filosofie over te nemen. Iedereen noemt elkaar brother en sister. Rust en vriendelijkheid straalt van de mensen af.
  Op vaste tijden leggen zij die willen het werk neer voor meditatie. Overdag zijn dat maar korte momenten. Maar vroeg in de ochtend en aan het eind van de dag wordt er langdurig gemediteerd. Informatie over Raja Yoga-meditatie en het bijbehorende Positief Denken wordt patiënten aangeboden als ontspanningstechniek, maar ze zijn vrij om ermee te doen wat ze willen. En als patiënten op voorhand niet geïnteresseerd zijn, dringt het personeel niet verder aan. Het schrikbeeld van kliniekjes waar patiënten in ruil voor behandeling verplicht bekeringspraatjes moeten aanhoren, is hier niet aan de orde. Omdat het ziekenhuis open is voor iedereen, komen er allerlei mensen die niets met Brahma Kumaris (willen) hebben. Anderen pakken die filosofie wel op, of zijn al verbonden aan Brahma Kumaris.

Tata Memorial Hospital

Een overheidsziekenhuis met privé-afdelingen

Tata is een van de belangrijkste industriële families in India. Zij koppelen hun naam graag aan liefdadigheid. Zo financierde de Tata-familie de opbouw van het grootste en beste oncologie (kanker) ziekenhuis van India, zelfs van heel Zuid-Azië. Uit landen in de hele regio komen patiënten naar Mumbai (Bombay) voor behandeling. Op eigen kosten voor wie zich dat veroorloven kan, of met overheidssteun voor een enkele geluksvogel. Het ziekenhuis draait deels op verzekerings- en overheidsgeld, deels op particuliere giften. In het Tata Memorial ziekenhuis bestaan drie soorten behandelafdelingen. Allereerst heb je de privé-afdelingen. In het hele ziekenhuis zijn er daar maar een paar van. Het gaat om kleine afdelingen met kwalitatief hoogwaardige zorg. Hier komen alleen de mensen met veel geld en macht. Deze afdelingen beschikken over extra voorzieningen, zoals een privé-verpleegkundige. Personeel voor deze afdelingen wordt aangetrokken via een speciaal uitzendbureau en is niet in vaste dienst bij het ziekenhuis.
  Dan zijn er de semi-privé-afdelingen. Van dit type zijn er meer dan van de eerste soort. Ook hier komen alleen de rijkere mensen. Kwalitatief vormt dit type afdeling de middenklasse tussen de privé-afdelingen en de algemene afdelingen die de derde groep vormen. Veruit de meeste patiënten worden hier behandeld. Een algemene afdeling bestaat uit grote zalen met twee rijen van zo'n 20 bedden tegenover elkaar, met het verpleegkantoor centraal in de zaal. Ze zijn ingericht volgens het ouderwetse Engelse Florence Nightingale-model. Efficiëntie en overzichtelijkheid staan voorop. De kleinschaligheid en privacy van de privé-afdelingen zijn hier niet aan de orde. Tussen de bedden hangen geen gordijnen. Er zijn slechts een paar verpleegkundigen voor de hele zaal. Die kunnen onmogelijk de verzorging voor alle 40 á 45 patiënten op zich nemen. Veel gebeurt dit daarom door familieleden. Zij wassen de patiënt, met als risico onder andere het per ongeluk lostrekken van een infuusnaald. Zij zorgen dat er eten is en halen medicijnen bij een van de vele apotheekjes tegenover het ziekenhuis. Ook zijn het de familieleden die de medicijnen toedienen, waarbij alle risico's van fouten noodgedwongen op de koop toe worden genomen. Ze helpen de patiënt wanneer hij moet overgeven, begeleiden hem of haar naar medische onderzoeken etcetera.
  De arts heeft officieel de eindverantwoordelijkheid voor de behandeling, maar is meestal afwezig. Op de afdeling zelf is de coördinatie in handen van een verpleegkundige. Gezien het grote aantal patiënten, beperkt het werk in praktische zin zich veelal tot injecties geven en infuusflessen verwisselen. Dat veel werk op de schouders van de familie terecht komt, heeft alles te maken met tekorten aan gekwalificeerde krachten, maar ook met de centrale positie die familie voor de mensen in een land als India inneemt.
  Gezien de (te) grote werkdruk raakt het personeel opgebrand en haakt vroegtijdig af. De verpleegkundigen worden dan vaak vervangen door jonge, pas afgestudeerde nieuwelingen die nog nauwelijks op hun taken zijn voorbereid. Dat brengt de kwaliteit van de zorg in gevaar.
  Behalve de drie soorten behandelafdelingen, heeft het ziekenhuis ook een polikliniek. In de wachtkamer van de poli is het zo vol, dat het onmogelijk lijkt dat iedereen die dag nog wordt geholpen. In dezelfde ruimte is het kantoor van de maatschappelijk werkers. Die gaan de gezinssituatie van de patiënt na. Daaruit leiden ze de behoefte tot (na)zorg thuis af. Ook bekijken ze in hoeverre de patiënt kan betalen voor zijn behandeling. Wie dat niet kan, betaalt niets.
  Aan de muur hangen voorlichtingsposters. Keel- en mondkanker komt het meeste voor. Roken speelt mee, onder andere door de filterloze bidi's. Maar belangrijker is pan, het populaire mengsel van kruiden en betelnoot, dat vooral mannen in heel India kauwen. De consumptie ervan is zeer irriterend voor de slijmvliezen en kan kanker veroorzaken. Er zijn programma's opgezet om mensen daar bewust van te maken. Maar eenvoudig is dat niet: tradities breek je niet zomaar.


Méér dan guru's en hasj

De meeste patiënten en verpleegkundigen zijn zeer tevreden over het ziekenhuis, ongeacht of ze bij Brahma Kumaris aangesloten zijn of niet. De mensen die dat niet zijn, denken wel wat genuanceerder over GHRC dan degenen die zelf al vele jaren aan Brahma Kumaris zijn verbonden.
  In de kliniek claimt men dat de goede atmosfeer vooral te danken is aan de spirituele houding van het personeel. Sommige patiënten gaven echter aan dat geld (van de vele donaties aan Brahma Kumaris) ook een belangrijke rol speelt. GHRC heeft nogal wat vóór op veel andere ziekenhuizen: voldoende personeel, hygiëne, rust, aandacht, en vergeleken met andere streekziekenhuizen zeer goede voorzieningen. Dat is in het Tata Memorial Hospital in Bombay (zie tekstkader) wel anders. Het is daarom niet terecht alle goede kanten van GHRC alléén toe te schrijven aan de spirituele inslag van het ziekenhuis. Maar toch, de factor geld meewegend, vinden alle ondervraagde patiënten dat verpleegkundigen in het Global Hospital een andere uitstraling hebben, meer rust in zich hebben en ook in hectische situaties meer relaxed blijven dan verpleegkundigen in andere ziekenhuizen.
  Het gedachtegoed van Brahma Kumaris komt voort uit hindoeïsme en boeddhisme, en zal daarom het beste in India wortel schieten. In het westen worden dit soort spirituele bewegingen vaak weinig serieus genomen. Ook wij hadden onze vooroordelen. Het mystieke imago van spiritualiteit stoot veel mensen af. Het cliché van in hoger sferen geraken onder leiding van een guru in een menglucht van wierook en hasj, is maar een vorm van spiritualiteit. Ware spiritualiteit is veel meer dan dat. Wat dat betreft hebben we zonder meer gevonden wat we zochten: een ziekenhuis waar men werkt vanuit een 'andere', spirituele inslag. En die bleek verrassend universeel.


xxx
(tekst en foto's)




begin document

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 1 februari 2000