terug
Uit: India Nieuwsbrief 25 (aug-sep 1983)



Het Engels in India
en het Indiaas Engels



Een van de belangrijkste gevolgen van het Brits gezag in India was de integratie van het subkontinent. Die integratie werd vooral bevorderd door de nieuwe technologie, de verbetering van de kommunikatiemiddelen in het hele land en de verspreiding van westers onderwijs. De introduktie van het Engels als de voertaal in het hoger onderwijs en het bestuur leidde ertoe dat een verwesterde elite met een Engelse opleiding ontstond. Deze elite heeft een zeer belangrijke rol gespeeld in de onafhankelijkheidsbeweging. Dit verklaart waarom de Engelse taal het einde van het Britse bestuur overleefd heeft en nu als het ware de schakel tussen Brits-Indië en het onafhankelijke India vormt.
In het navolgende artikel komen achtereenvolgens aan de orde: historische en sociale aspekten van het Engels in India, de specifieke eigenschappen van de taal zoals die in India gesproken wordt, en tenslotte het belang van het Engels voor de literatuur van het subkontinent.



    Sanskritisering

Slechts een klein gedeelte van de Indiase bevolking spreekt twee of meer talen. De talen waar men zich meestal van bedient wanneer men met mensen omgaat die de eigen moedertaal of het eigen dialekt niet spreken zijn Engels, Hindi of een van de grote regionale talen. Daar liggen twee ontwikkelingen aan ten grondslag die men met de termen "sanskritisering" en "verwestersing" kan omschrijven.
Met sanskritisering bedoelt men dat een lage Hindoe-kaste, een tribale of andere sociale groep haar gewoontes, rituelen, ideologie - kortom haar levenswijze - aanpast aan een groep met een hogere sociale status. Dit proces van aanpassing is in de Indiase geschiedenis meestal, maar niet noodzakelijkerwijs, gepaard gegaan met een opwaartse sociale mobiliteit van de betreffende groep. Zo'n verschuiving van een groep op de sociale ladder werd in de pre-koloniale tijd mogelijk gemaakt door het "vloeiende" politieke steleel van die periode. Om politieke macht te krijgen, moest een kaste of sub-kaste een krijgshaftige traditie hebben, groot in omvang zijn en bij voorkeur over een grote hoeveelheid land beschikken. De komst van de Britten leidde echter tot een verstarring van het politieke stelsel. Weliswaar werd een einde gemaakt aan allerlei lokale oorlogen, die tot dan toe zo vaak voorkwamen, maar daarmee werd meteen ook een einde gemaakt aan een belangrijke mogelijkheid voor een sociale groepering om een betere sociale positie te veroveren.


    Verwestersing

De introduktie van een westerse bestuurlijke organisatie, rechtspraak en taal bood nieuwe mogelijkheden voor mensen en groeperingen om hun sociale status te verbeteren. Maar het waren juist de hogere kasten die hier gebruik van maakten. Ze konden door middel van westers onderwijs opnieuw hun voorsprong vergroten op lagere groeperingen, die hen door sanskritisering aan het "inhalen" waren. Deze reaktie van de hogere kasten werd versterkt door India's ekonomische ondergeschiktheid aan Engeland. Terwijl in geïndustrialiseerde landen de ontwikkeling van handel en industrie geleid heeft tot het ontstaan van een nationale bourgeoisie, ontstond er in India een middenklasse van voornamelijk intellektuelen: ambtenaren, anderen in loondienst en mensen met vrije beroepen. Het was juist deze verwesterde elite die de macht van de Britten heeft overgenomen en dat verklaart voor een groot deel de rol van het Engels in het onafhankelijke India.


    Onafhankelijk India: Engels of Hindi?

De onafhankelijkheidsstrijd bracht een versterking van de Indiase talen met zich mee. In brede kring leefde het verlangen om het Engels uit te bannen. Na de onafhankelijkheid in 1947 groeide de talenstrijd. Moest Hindi of Engels de nationale taal van India worden? In 6 van de 21 (huidige [in 1983...]) deelstaten wordt Hindi gesproken: Rajasthan, Bihar, Uttar Pradesh, Madhya Pradesh, Haryana en Himachal Pradesh. Al deze staten liggen in het noorden van het land. Engels werd echter in het hele land door veel mensen begrepen. Toch kozen de Indiase leiders voor het Hindi; in de Grondwet van 1950 werd het tot officiële taal verheven. Engels kreeg de status van toegevoegde officiële taal en zou na 15 jaar (dus in 1965) door het Hindi vervangen moeten worden in het verkeer tussen de deelstaten. Maar in die delen van het land waar Hindi niet de volkstaal is werd daartegen geprotesteerd. Met name in Tamil Nadu vonden in 1963 onlusten plaats uit protest tegen de snel naderende datum waarop het Hindi "All-India"-taal zou worden. Tenslotte werd in 1967 in een amandement op de grondwet bepaald dat
het Engels gebruikt "mag" worden, voor het geval dat een deelstaat het Hindi om de een of andere reden nog niet ingevoerd had in het officiële verkeer. Het Engels geniet nog heden ten dage de status van toegevoegde officiële taal.


    Taal en samenleving

Wanneer we de rol die het Engels in India speelt willen begrijpen, moeten we eerst kijken naar de talen en samenlevingsvormen in India in het algemeen. Er wordt wel eens gesproken van ruim 1600 talen en dialekten als moedertalen van evenzoveel groepen. Wanneer men al die talen naar verwantschap groepeert, slinkt het aantal vanzelfsprekend: de Indiase grondwet erkent 15 hoofdtalen (met inbegrip van het Sanskriet dat eigenlijk geen levende taal is). Vaak houden kleine groepen vast aan hun eigen taal, ook al zijn ze in de minderheid. Voorbeelden daarvan zijn mensen die Urdu spreken in Mysore en Madras; een noord-Indiase, "Arische" taal in een zuid-Indiaas, Dravidisch taalgebied. Zo ook Bengali in Benares, waar Hindi de voertaal is. Dit wijst op een grote mate van tolerantie ten aanzien van variatie in taal en kultuur in de geschiedenis van India. Het geeft ook aan dat migranten zich alleen aanpassen wanneer zij dat willen. En dan nog voltrekt zich de vergroeiing met de dominante groep zich zeer geleidelijk. Zo is de taal Surashtran nog steeds de voertaal onder de zijdewevers die 1500 jaar geleden naar Madura (Tamil Nadu) gemigreerd zijn.
Talen hebben in India, net als in elke staat waar meerdere talen "naast" elkaar leven, een hiërarchische komponent: een taal die meer funkties vervult, staat in hoger aanzien. Het Engels is zo'n taal in India, en dat verklaart ook waarom de oppositie tegen de invoering van het Hindi zo fel was; de konsequenties zouden enorm zijn in zoveel sektoren van de samenleving. Het onderwijs is uitsluitend een aangelegenheid van de deelstaten. Er is weliswaar per regio verschil tussen de schoolsystemen, maar overal wordt het Engels als de belangrijkste tweede taal onderwezen. Aan de universiteiten worden Hindi en andere regionale talen steeds meer gebruikt bij het onderwijs, maar alleen in de eerste jaren. In de doktorale en post-doktorale fase overheerst het Engels. De pogingen van de centrale regering an het Hindi tot officŽle taal van het land te maken had tot gevolg dat men veel moeite deed om wetenschappelijke termen uit het Engels in het Hindi te vertalen. Maar er komen steeds nieuwe begrippen bij en daarom vinden veel studenten en wetenschappers dat het veel beter en eenvoudiger zou zijn om het Engels aan te houden als wetenschappelijke taal.


    Rechtspraak

Ook in de rechtspraak neemt het Engels een belangrijke positie in; alleen in lagere rechtbanken worden regionale talen gebruikt. In de hogere rechtbanken kán het Engels gebruikt 'worden, in het Hooggerechtshof wordt uitsluitend Engels gebruikt. Juristen hebben zich in de zestiger jaren verzet tegen het initiatief om het Engels te vervangen door regionale talen. Hun argument was dat het onmogelijk zou zijn voor mensen in het ene gebied om informatie te krijgen over de rechtsgang elders. Zij vonden dat het gebruik van één gemeenschappelijke taal absoluut noodzakelijk is, wil er een uniform stelsel van rechtspraak in het land zijn. Bovendien is het Indiase recht een produkt van het gesekulariseerde Brits-Indische recht. Het vertalen van het Indiase recht uit het Engels naar de verschillende regionale talen is daarom een zeer gekompliceerde zaak, omdat het uiterst kostbaar en moeilijk is ervoor te zorgen dat al die verschillende versies dezelfde betekenissen en subtiele implikat1es hebben als het Engelse origineel.
Tenslotte blijkt het belang van het Engels in het dagelijks leven ook uit het feit dat de landelijke radiodienst, All India Radio, het nieuws voornamelijk in het Hindi en het Engels uitzendt, en uit het feit dat er steeds meer Engelstalige kranten en tijdschriften verschijnen.


    Indiaas Engels

Gedurende de 150 jaar dat het Engels de taal bij uitstek was van het hoger onderwijs, het bestuur en de rechtspraak in het Indiase kultuurgebied, is de taal vanzelfsprekend "verindiaast". Historisch is de taal een koloniale erfenis, maar als taal is het een produkt van het door elkaar gebruiken van verschillende talen.
In Zuid-India is 4%, in Noord-India zo'n 2 tot 4% van de mensen tweetalig. Engels is de belangrijkste tweede taal die men leert na de moedertaal. Vanzelfsprekend zijn er grote verschillen in de mate waarin het Engels beheerst wordt. De leeftijd waarop men op school voor het eerst onderwijs in de Engelse taal krijgt, verschilt van geval tot geval. Hetzelfde geldt voor het gebruik van het Engels in het dagelijks leven. Tussen enerzijds een zeer beschaafd, bijna Oxford-Engels en anderzijds het zogenaamde Babu- of keuken-Engels, bestaan dan ook eindeloos veel variaties. Het Engels en de moedertaal beïnvloeden elkaar wederzijds: dat verschijnsel noemt men interferentie en is afhankelijk van de mate waarin een bepaald persoon zich het Indiaas Engels heeft eigen gemaakt alsmede de omstandigheden waarin hij of zij de taal gebruikt.
Het is boeiend om te zien hoe Engels sprekende Indiërs in het dagelijks verkeer voortdurend van één of meerdere Indiase talen naar het Engels overschakelen en omgekeerd. De Indiase taal wordt

    Topeewala: (lett. 'hoed-man') buitenlander (uit: Hobson Jobson)
voor intieme en huis-tuin-en-keuken-zaken gebruikt, het Engels bij formele gesprekken en voor aangelegenheden van technische aard. Bovendien is het gebruik van het Engels ook een zeker statussymbool.


    Afwijkingen

Indiaas Engels wijkt af van het gewone Engels ten aanzien van onder andere de klemtoon. Het Engels heeft beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen. Het Indiaas Engels is echter beïnvloed door Indiase talen die geen klemtoon kennen, maar korte en lange klinkers, en heeft daardoor een ander ritme in de uitspraak gekregen.
Verder wordt bij het Indiaas Engels een oneigenlijk gebruikgemaakt van lidwoorden, een gevolg van het feit dat Indiase talen geen lidwoorden kennen. Het Indiase karakter van de taal komt ook goed tot uitdrukking door het gebruik van allerlei ouderwetse termen en samenstellingen van Indiase en Engelse woorden, zoals British Raj, police-wala, bazaar-musician.


    Literatuur

Het is vooral de oorspronkelijk in India niet bekende literatuurvorm van de roman die een eigen plaats heeft gekregen in de Indiase literatuur. Er bestaat een rijke verscheidenheid aan romans geschreven in de verschillende regionale talen zoals Bengali, Assamees, Kashmiri, Punjabi, Tamil, Telugu, Malayalam etc. Vaak worden ze op hun beurt in het Engels vertaald. Daarnaast is de zuiver Indiaas-Engelse literatuur steeds meer in opkomst. Door het toenemend gebruik van het Engels als literaire taal is de moderne Indiase literatuur toegankelijk voor een algemeen lezerspubliek in India en, omdat het Engels niet alleen een interregionale taal in India maar ook een wereldtaal bij uitstek is, daarbuiten.


Pilar Casameda
"The role of English in Independent India", Barcelona 1982




begin document

tijdschrift India Nu

HOME Landelijke India Werkgroep

Landelijke India Werkgroep - 22 oktober 2012