Bergachtig gebied nabij de 'Line of Control'
terug
Uit: India Nu 173/174 (mei-aug 2008)






Pionnen in het spel tussen India en Pakistan (deel 1)

De hearts and minds
van Azad Jammu & Kashmir



Als oplossing voor het conflict over Kashmir opperde Pakistans leider Pervez Musharraf in december 2006 een revolutionair idee: Kashmiri autonomie onder toezicht van Pakistan en India. De bevolking van het door India geclaimde maar door Pakistan bestuurde deel van de voormalige prinselijke staat Jammu & Kashmir leeft de facto al zestig jaar onder een militair bewind. Omarmen zij Musharrafs plan of koesteren zij een andere toekomst voor hun land?



  Azad Jammu & Kashmir en Pakistans Kashmir-politiek

'Elk parlementslid in AJK (Azad Jammu & Kashmir; 'azad' betekent vrij) moet trouw zweren aan Pakistan, net zoals parlementariërs in de Kashmirvallei dat aan India moeten doen. Weinigen tekenen een loyaliteitsverklaring uit overtuiging', verklaart een ingewijde op het strengbewaakte terrein van het parlementsgebouw in Muzaffarabad, Hij kijkt omzichtig over zijn schouder, bevreesd voor de alom aanwezige Pakistaanse geheime dienst ISI (Inter-Services Intelligence). 'Halfhartige collaboratie', fluistert hij. Toch ziet hij de noodzaak in van de loyaliteitsverklaring. Alleen door te tekenen kunnen zij, hoe beperkt ook, nog opkomen voor de Kashmiri belangen. Slechts zo voorkomen ze als burgemeesters in oorlogstijd dat Pakistaanse stromannen het parlement vullen.

Jeep-inspectie in de Noordelijke Gebieden
Disloyaliteit betekent voor Azad Kashmiri's op zijn best dat zij geen stem hebben in het politieke proces van AJK. In 2006 besloten zestig Kashmiri nationalisten, die AJK's aansluiting bij Pakistan niet steunen, met hun partijen Jammu & Kashmir Liberation Front en de All Parties Nationalist Alliance, mee te dingen in de parlementsverkiezingen voor AJK. Hun kandidatuur werd afgewezen. Een meevaller. Bij de verkiezingen in 2001 kregen een aantal nog een traditionele ISI-behandeling: vervolging, arrestatie en marteling.


  Afkeer van Pakistan

Betekent deze afgedwongen loyaliteit dat Azad Kashmiri's als vanzelfsprekend streven naar hereniging met de Kashmiri's in de Indiase Kashmirvallei en dat zij zich afkeren van Pakistan? Voor de politiek geëngageerde Kashmiri nationalisten onder hen lijkt het antwoord daarop alleen maar bevestigend te kunnen zijn. Door hun aanvaringen met Pakistan herkennen zij, als geen ander deel van de AJK-gemeenschap, Pakistans autoritaire heerschappij over AJK, al is die verscholen achter een façade van een autonome staat: een eigen president, premier en wetgevend parlement. Zij zien dat het bestuur feitelijk in handen is van het Ministerie van Kashmiri zaken in het Pakistaanse Islamabad en dat het gezag rust bij de militaire bevelhebber in Murree (ook in Pakistan), bij een niet-Kashmiri in een plaats buiten AJK.
Line of Control
Jammu & Kashmir was al betwist gebied toen Pakistan en India hun onafhankelijkheid verkregen van Groot-Brittannië in augustus 1947. Het prinsdom mocht zelf beslissen of het zich aansloot bij Pakistan of bij India. Beide landen dongen om de gunst van de hindoeprins, die eigenlijk onafhankelijkheid wilde. Aan het politiek gekonkel kwam op 12 oktober 1947 een einde toen Pakistaanse tribale krijgers massaal Jammu & Kashmir binnenvielen. Toen zij voor de poorten van Srinigar stonden, tekende de prins voor aansluiting bij India. Daarop stuurde India een legermacht, die de krijgers terugdrong. India veroverde tweederde van het prinsdom. De bestandslijn van dat moment is later de 'Line of Control' gaan heten. Een soort van officieuze grens. Sindsdien bestuurt India de islamitische Kashmirvallei, hindoeïstisch Jammu, en boeddhistisch Ladakh, dat ook een grote moslimminderheid heeft. Pakistan bestuurt de overwegend moslimgebieden, Azad Jammu & Kashmir en de Noordelijke Gebieden. India claimt de Pakistaanse gebieden, Pakistan de Indiase gebieden. Begin jaren vijftig ontstond in de Kashmirvallei een Kashmiri onafhankelijkheidsstreven. In 1989 leidde dat tot een gewelddadige opstand tegen de Indiase overheersing. Militanten, gesteund door Pakistan, opereerden vanuit Azad Jammu & Kashmir en de Noordelijke Gebieden. In 1947-1948 en in 1965 vochten Pakistan en India twee oorlogen uit over Jammu & Kashmir; in 1999 waren er schermutselingen nabij Kargil.

Aanduiding bevolking

De term Kashmiris lijkt een ongedefinieerd begrip. In politiek en media wordt met de term Kashmiris vaak de bevolking van de Indiase Kashmirvallei bedoeld, enkele keren is het inclusief de bevolking van het noordelijke deel van het Pakistaanse Azad Jammu & Kashmir. Vaak ook wordt de hele bevolking gemeend die binnen de grenzen van het voormalige prinsdom leeft. Hier wordt onder Kashmiris de bevolking van de Kashmirvallei en die van het noordelijke deel van Azad Jammu & Kashmir verstaan; onder Azad Kashmiris de bevolking van heel Azad Jammu & Kashmir.

Voor Kashmiri nationalisten in AJK is er dan ook alle reden te twijfelen aan Musharrafs oprechtheid toen hij in december 2006 het idee opperde van Kashmiri autonomie onder auspiciën van Pakistan en India. Zijn voorstel impliceert immers dat Pakistan instemt met een vermindering van zijn eigen invloed op AJK. En al zou Musharraf oprecht zijn, kunnen de nationalisten ervan op aan dat de winnaars van de laatste verkiezingen een vervolg zullen geven aan Musharrafs plan? Azad Kashmiris hebben ook met de democraten in Pakistan geen goede ervaringen. De Pakistaanse Volkspartij (PPP) van wijlen Benazir Bhutto en de Pakistaanse Moslim Liga-fractie Nawaz (PML-N) van oud-premier Nawaz Sharif deden het in de jaren negentig niet veel beter dan Musharraf in de laatste acht jaar. Ook zij plaatsten Pakistaanse handlangers op sleutelposten in AJK.


  Rationele argumenten

Er waren voor Musharraf in 2006 voldoende rationele argumenten om met het voorstel van beperkte Kashmiri autonomie te komen. Voor zover bekend had hij geen opwelling van sympathie voor het Kashmiri nationalisme in AJK. Hij zocht wel oprecht naar een antwoord op een groter vraagstuk, waarvan het nationalistische streven in AJK slechts een onderdeel vormt: een oplossing voor het al decennia voortslepende conflict over Kashmir, het grootste struikelblok voor vrede tussen India en Pakistan. Musharrafs streven naar vrede was volgens commentatoren een gevolg van een voortschrijdend inzicht. De thans oud-generaal besefte na een smadelijke nederlaag in het Kargil-conflict in 1999 dat Pakistan India langs militaire weg niet meer kon verslaan. India's defensie-uitgaven waren destijds al veel hoger dan die van Pakistan, en het verschil zou in de afzienbare toekomst alleen maar groter worden. India heeft als aanstormende economische grootmacht de financiële middelen om geavanceerde wapens te kopen. Pakistan is hiervoor afhankelijk van de 'goedwilligheid' van de Verenigde Staten (VS) en China. Kansloos werd Pakistan ook omdat de steun uit de moegestreden Kashmirvallei wegebde. Betere bilaterale verhoudingen waren ook in het landsbelang. Deze betekenen voor Pakistan meer handel met zijn grote buur. Zo kan Pakistan mee gaan profiteren van India's economische opmars. Een oplossing vinden voor het Kashmir-conflict was tenslotte ook in zijn eigen belang, omdat zijn positie in gevaar zou kunnen komen als hij niet naar vrede met India zou streven. Het waren de VS, Musharrafs bondgenoot, die op vrede aandrongen. De VS hielden Pakistans economie sinds 2001 draaiende met een financiële bijdrage van tien miljard dollar. Die bijdrage werd gegeven met de voorwaarde dat Pakistan streeft naar goede relaties met India. Als Musharraf geen gehoor zou geven aan deze voorwaarde, zouden de VS kunnen overwegen de geldkraan dicht(er) te draaien. Een stagnerende economie betekent oproer. Diezelfde opportunistische overwegingen om toe te geven aan de nationalistische gevoelens van de Azad Kashmiri's spelen mee bij de twee grootste democratische partijen die nu een coalitie in Pakistan hebben gevormd: de PPP en de PML-N. De wil tot een compromis met India verschilt wel tussen de twee partijen. Benazir Bhutto van de PPP verklaarde afgelopen jaar in New Delhi nog onomwonden dat zij het vredesproces een warm hart toedraagt. Het is aannemelijk dat de PPP haar lijn

Docentes bedekken hun gezicht in hun klas aan de Line of Control
zal voortzetten. De opstelling van Nawaz Sharif (PML-N) is meer ambivalent. Enerzijds beweerde hij dat hij een compromis over Kashmir met India had kunnen bereiken als Musharraf niet een coup in 1999 tegen hem had gepleegd, anderzijds dat Musharrafs politiek de weg baant naar regionale hegemonie van India en dat de Pakistanen nooit een compromis over Kashmir zullen accepteren.


  Oude strategie

Musharrafs uitspraak voor Kashmiri autonomie kenmerkt zich ook door een zekere mate van ambivalentie. Deze uitspraak past evenzo in Pakistans oude strategie; een strategie die ertoe moest leiden dat Azad Jammu & Kashmir, de Indiase Kashmirvallei en de rest van het oude prinsdom Jammu & Kashmir een provincie van Pakistan zouden worden. De bevolking moet zich immers op een goede dag - wanneer India instemt met een referendum - nog gaan uitspreken of zij werkelijk wel een autonoom Kashmir willen of dat zij er de voorkeur aan geven dat hun regio een provincie van Pakistan wordt, dan wel van India. Dan kan het opwerpen van de optie van Kashmiri autonomie door Musharraf zelfs voor die oude strategie geen kwaad, omdat het graag gehoorde woorden zijn in AJK en de Kashmirvallei. Het is de klank van het recht op zelfbeschikking, dat wat hen al zolang ontzegd is. Het wekt de suggestie van een meelevende leider, waardoor twijfelaars toch zouden kunnen kiezen voor aansluiting bij Pakistan. Of, als zij kiezen voor autonomie, dan toch een met een sterke band met Pakistan. Musharraf grossierde eerder met vleiende woorden als 'Kashmir stroomt door onze (Pakistaanse) aderen'. Gevoelsmatig wenst hij eigenlijk geen afstand van AJK te doen, net zo als grote delen van de Pakistaanse samenleving.


  Hearts and minds

Anders dan voor de Kashmiri nationalisten is het voor de grote massa apolitieke Azad Kashmiris minder vanzelfsprekend om Pakistan de rug toe te keren. Pakistan verspeelde bij hen niet alle goodwill. Het won op enkele punten zelfs sympathie. Degene die het principe ondersteunt dat Jammu & Kashmir een Pakistaanse provincie behoort te zijn, ontvangt voorrechten en leeft goed in AJK, vooral wanneer zij ook nog gevluchte Kashmiris uit India zijn. Farooq Mir (26), zelf een vluchteling en assistent van de parlementsvoorzitter, vertelt tijdens een rondleiding door het parlementsgebouw, dat zij met driehonderdduizend gevluchte 'Indiase' Kashmiris, tien procent van de bevolking van AJK uitmaken maar dat zij 25 procent van alle overheidsbanen krijgen en twaalf van de 48 zetels in het Azadi-parlement. 'Toegegeven: niet helemaal eerlijk. Het is Pakistans manier om de hearts and minds van de 'Indiase' Kashmiris te winnen.' Onder 'gewone' Kashmiris heeft Pakistan ook een zekere mate van sympathie verworven door de rust en geborgenheid die het hen weet te bieden. Natuurlijk wel zolang zij maar hun mening voor zich houden als die indruist tegen de inzichten van Islamabad. Veiligheid voor de gewone Kashmiri is India's zwakste kant. Farooq groeide op aan de Line of Control. Dagelijks vlogen de kogels van beide zijden over zijn huis. Toen een Indiase kogel zijn zusje doodde, verkozen zijn ouders het autoritaire Pakistan boven het democratische India. 'In Pakistan voelen we ons veilig', vertelt hij gelaten. Ook in de Indiase Kashmirvallei uitte een gepensioneerd adviseur van een Kashmiri minister zijn misnoegen over de wandaden van het Indiase leger, die vooral de boeren in de kleine dorpen troffen. 'Het leger volgt ons, slaat ons neer, verkracht onze dochters, eet ons vlees. Hoe kunnen wij India liefhebben?' Ik leg dit voor aan Farooq. 'Wij vrezen het Pakistaanse leger niet. Zij gedragen zich netjes tegenover de Kashmiri vrouwen. Ze zijn net als wij moslims.' Deze beschrijvingen staan niet op zich. Vele anderen, waaronder Omar, een groothandelaar in rijst en meel, vertelden verhalen met dezelfde strekking. Een uiting van oprechte sympathie voor het Pakistaanse komt soms bovendrijven in een triviaal gesprek. Hoog op de oevers van de Nhelum; in het midden van Muzaffarabad, waar Omar zijn winkel runt, spreken hij en ik over cricket, een onderwerp waaraan niet te ontkomen is op het subcontinent. Natuurlijk kan het Pakistaanse team op zijn sympathie rekenen. Scoort een Pakistaanse slagman een run, dan juicht AJK, of het nu pro-Pakistanen zijn of nationalisten, zegt hij. Niet anders dan in de Kashmirvallei. De identificatie met Pakistan lijkt te eindigen waar Kashmiri familiebanden beginnen. Omar verwacht over een maand af te reizen naar familieleden in het 'door India bezette Kashmir'. Eindelijk, op zijn zestigste kan hij voor de eerste keer in zijn leven de bestandslijn overschrijden. Door de Pakistaanse en Indiase troepenconcentraties was het voor gewone burgers onmogelijk de Line of Control te passeren. Maar met de beterende relatie tussen Pakistan en India kwam er in 2005 een nieuwe busservice tussen Muzaffarabad en Srinigar. Voor zijn reis heeft hij wel eerst toestemming nodig van zowel Pakistan als India. 'Ach, zij moeten ons, Kashmiris, met rust laten. Voor hen zijn wij slechts pionnen in hun spel. Maar ik kijk er al zolang naar uit om bij mijn familieleden te zijn die ik alleen over de telefoon heb gesproken.' Op de man af dan maar: 'Een provincie van Pakistan of Kashmiri autonomie?'. Omar: 'Pakistan was ook goed voor ons maar...'. Hij zwijgt. De drang naar hereniging, zoals in het Oost-Duitsland van voor de val van de muur, is groot.



Groothandelaar in rijst en meel, Omar
Hereniging, dat speelt niet in de Noordelijke Gebieden. Daarover in deel 2, in het volgende nummer van India Nu.

xxx
(foto's: auteur)




terug
Kruitvat India-Pakistan
HOME Landelijke India Werkgroep
tijdschrift INDIA NU
Landelijke India Werkgroep - 26 september 2008