NEW DELHI - De 9-jarige Mogulaiah is verdoofd van schrik wanneer hij onder applaus zijn eerste stap zet in het plaatselijke schooltje. Tot gistermiddag werkte hij nog als buffeldrijver op het land. Dat deed hij al jaren, om de schuld af te lossen die zijn ouders bij een van de boeren hadden.
   Maar opeens stond daar een vreemde man op het erf om Mogulaiah mee te nemen. De boer sputterde nog dat hij 7000 roepies (140 euro) compensatie wilde, de man beloofde een oplossing, en de magere Mogulaiah - gekleed in een te groot vaal T-shirt en met gaten in zijn broek - mocht mee. De komende drie maanden zal hij elke dag elf uur op school zitten om te leren lezen en schrijven. Daarna kan hij aanschuiven in de klas bij zijn leeftijdsgenootjes.
   Kinderarbeid is in Andhra Pradesh heel gewoon, vooral in de landbouw. Juist in deze India provincie doen veel buitenlandse bedrijven zaken, zoals het Zeeuwse zadenbedrijf Advanta of Hindustan Lever (HL), een dochter van Unilever. Beide bedrijven kwamen af op de katoenzaden die men hier teelt. De boeren zetten bij de verbouw daarvan echter massaal kinderen in. Die zijn klein, snel en goedkoop: ze verdienen 20 roepies (40 eurocent) per dag en dat is 15 eurocent goedkoper dan hun ouders. Vaak kunnen de boeren alleen zo overleven. Door de enorme concurrentie kunnen zadenbedrijven absurd lage prijzen bieden.
   Precies een jaar geleden meldde in Nederland de Landelijke India Werkgroep dat zowel Advanta als HL betrokken zou zijn bij kinderarbeid. FNV, Novib en Amnesty International eisten daarop duidelijkheid. Antony Burgmans van Unilever verklaarde toen dat de verantwoordelijkheid bij het Indiase management lag en hekelde het feit dat critici niet de moeite hadden genomen er met HL over te praten.
   Deze week was dat dan eindelijk zo ver. Een delegatie van de FNV, onder leiding van Lodewijk de Waal, kreeg uitleg van vicepresident van HL Malhotra Sharma. Die ontkende elke betrokkenheid bij kinderarbeid. "Wij maken onze zeep al jaren niet meer met katoenzaden, maar met olie. Dit onderdeel van ons bedrijf hebben we daarom in 2002 verkocht en we bezitten nog maar 26 procent van de aandelen. We hebben dus alleen nog financiële verantwoordelijkheid. Uiterlijk voor 2005 is ook dat aandeel verkocht."
   De overige verantwoordelijkheid ligt volgens Sharma bij de nieuwe eigenaar, het zadenbedrijf Emergent Genetics in Hyderabad. In tegenstelling tot Sharma ontkent de directeur van dit bedrijf, Ram Kaundinya, niet dat zijn bedrijf met kinderarbeid te maken heeft. ,,Het is een groot probleem in de katoenzadenproductie. Een hard bewijs is moeilijk te geven, maar het is zeer waarschijnlijk dat toen HL nog wel in zaden handelde zij daarvoor boeren betaalden die kinderen op hun land aan het werk hadden." Wat De Waal betreft is de dochter van Unilever dan ook 'historisch verantwoordelijk'.
   De Waal betreurt het dat HL zich niet alsnog heeft aangesloten bij een initiatief van Advanta en Emergenta om de kinderen van het veld in de schoolbanken te krijgen. De bedrijven doen dat samen met MV Foundation, een stichting die strijdt tegen kinderarbeid.
   De bedrijven hebben een speciaal contract opgesteld waarin de boer vastlegt dat hij geen kinderen in dienst neemt. Op papier staan overigens geen harde sancties. Wel, en dat is opmerkelijk, dat het desbetreffende zaadbedrijf geen enkele verantwoordelijkheid draagt als er wel kinderen op zijn land worden aangetroffen.
   De MV Foundation voert gesprekken met ouders en boeren om geen kinderen aan het werk te zetten. De moeder van de 11-jarige Chennamma wordt boos, als ze hoort dat ze zich moet schamen omdat ze haar vier kinderen laat werken. "Waar bemoeit u zich mee? Het zijn mijn kinderen en hun inkomsten zijn nodig om te overleven."
   Meerdere ouders zijn boos, zo blijkt tijdens een ontmoeting tussen De Waal en dorpelingen in Antharam in Andhra Pradesh. Een oudere man vraagt aan De Waal: "Jullie sturen onze kinderen naar school. Maar als ze uit school komen willen ze lekker lui onder een boom zitten en weigeren ze die dag te werken. Als ouders hebben wij daar niets aan. Hebt u misschien een oplossing?"